باورهای عامه در طب و پزشکی در شعر شاعران سبک آذربایجانی
کلمات کلیدی:
باورهای عامه, طب سنتی, پزشکی, شاعران سبک آذربایجانی, شعر فارسیچکیده
ادبیات فارسی همواره آیینهای از دانشها، باورها و سنتهای فرهنگی ایرانیان بوده است و در این میان، بازتاب باورهای عامه در حوزه طب و پزشکی جایگاهی ویژه دارد. شاعران سبک آذربایجانی به دلیل زندگی در محیطی سرشار از تعاملات اجتماعی و فرهنگی و نیز آشنایی با دانشهای گوناگون، توانستهاند از مفاهیم طبی و پزشکی نه تنها در سطح علمی، بلکه در قالب باورهای عامه نیز بهره گیرند. هدف این پژوهش بررسی جلوههای این باورها در اشعار شاعران برجسته سبک آذربایجانی است تا نشان داده شود چگونه بیماریها، داروها، روشهای درمانی و خرافات طبی در خدمت تصویرپردازی شاعرانه، انتقال مفاهیم اجتماعی و بیان لایههای فرهنگی قرار گرفتهاند. روش تحقیق، توصیفی– تحلیلی است که بر پایه گردآوری دادهها از دیوانها و مثنویهای شاعران مذکور و تحلیل محتوایی آنها انجام گرفته است. نتایج پژوهش نشان میدهد که شاعران سبک آذربایجانی با بهرهگیری از دانش طب و باورهای عامیانهی پزشکی، به شیوهای خلاقانه ابعاد گوناگون شعر خود را غنا بخشیدهاند. آنان بیماریهای جسمی را از سطح پدیدههای طبیعی فراتر برده و به استعارههایی برای رنجهای روحی و اجتماعی بدل کردهاند؛ چنانکه اصطلاحاتی چون «تب نیاز»، «هیضۀ گناه» و «جنون اسارت» بیانگر پیوند مستقیم میان عارضههای جسمی و بحرانهای انسانی است. علاوه بر این، شاعران از این مفاهیم در عرصه مدح و هجو نیز سود جستهاند و با تصویرسازیهایی بدیع، همچون تبدیل نیزه به افعیای که جذام میآفریند، گستره معنایی و بیانی شعر خود را گسترش دادهاند. از سوی دیگر، تأکید بر ناتوانی درمانهای بشری در برابر تقدیر الهی، نشان میدهد که آنان طب و پزشکی را نه صرفاً بهمثابه دانش، بلکه بهعنوان ابزاری برای بیان جایگاه انسان در برابر قضا و قدر الهی به کار بردهاند. بر این اساس، فهم عمیق شعر این شاعران تنها با شناخت بستر طبی– فرهنگی زمانه آنان امکانپذیر است.
دانلودها
مراجع
1. Haravi MbA. The Buildings on the Truths of Medicines. Tehran: University of Tehran; 1992.
2. Mirzakhani M. The Rhetorical Function of Medical Terms in Khaghani's Odes. Biannual Journal of Applied Rhetoric and Rhetorical Critique. 2024;9(2).
3. Amir Ahmadi Aa-Q. Traditional Medicine and Treatment Methods in Nizami's Five Treasures. Literary Criticism Studies (Literary Research). 2011(23):155-77.
4. Zanjani B, Asadi Firouzabadi Ma-S. The Manifestation of Medicine in Ancient Literature. Faculty of Literature and Humanities (Tehran). 2002;4(5-4 (Supplementary)):117-36.
5. Mahyar A. Explanation of Khaghani's Difficulties (Fifth Office) Treasure of Secrets. Karaj: Jam Gol; 2005.
6. Sajadi SZa-D. Dictionary of Terms and Interpretations of Khaghani's Diwan. Tehran: Zavar; 1995.
7. Nizami Ganjavi EbY. Layla and Majnun. Tehran: University of Tehran; 2006.
8. Ibn Sina AA. The Canon of Medicine. Tehran: Soroush; 1991.
9. Falaki Shervani HNa-D. Diwan of Muhammad Falaki Shervani. Tehran: Ibn Sina; 1966.
10. Mofidi M. Concise Oxford Medical Dictionary. Tehran: Farhangian; 1996.
11. Nizami Ganjavi EbY. The Treasure of Secrets. Tehran: Zavar; 2009.
12. Baylqani Ma-D. Diwan of Majir al-Din Baylqani. Tehran: University of Tehran; 1979.
13. Jorjani I. The Treasure of the Khwarezm-Shah. Tehran: Nazhat; 2003.
14. Akhvini al-Bukhari ABRbA. Guidance for Students. Mashhad: University of Mashhad; 1965.
15. Shamisa C. Dictionary of References. Tehran: Mitra; 1998.
16. Tusi KNa-D. The Abolition of the Ilkhanid. Tehran: Iran Cultural Foundation; 1969.
17. Jorjani I. The Purposes of Medicine and Relevant Discussions. Tehran: University of Tehran; 2009.
18. Tehanuvi MAbA. The Clarification of Art and Science Terminology. Tehran: Sepas; 1997.
19. Jorjani I. Khafi Ali. Tehran: Etelaat; 1990.
20. Nizami Ganjavi EbY. The Book of Prosperity. Tehran: Zavar; 2010.
21. Nizami Ganjavi EbY. Khosrow and Shirin. Tehran: Zavar; 2009.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Hasan Mohammadi, Arash Moshfeghi, Hosein Dadashi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.