تبیین گفتمان انتقادی نسیم شمال در بستر استبداد صغیر قاجار بر اساس نظریه فرکلاف

مجید  محرمی; رویا احمد امرجی; شاهپرک  فرحبخش اصفهان

نویسندگان

مجید محرمی دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی(ره)، شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0005-2237-2192
رویا احمد امرجی استادیار گروه ادبیات فارسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران https://orcid.org/0000-0002-2373-3261
شاهپرک فرحبخش اصفهان استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی(ره)، شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-9390-7936

کلمات کلیدی:

تحلیل گفتمان انتقادی, نورمن فرکلاف, سطح تبیین, نسیم شمال, دوگانگی گفتمانی, مقاومت تطبیقی

چکیده

تحلیل گفتمان انتقادی، زبان را کنشی اجتماعی و ایدئولوژیک می‌نگرد و پیوند آن را با قدرت و نابرابری‌های اجتماعی واکاوی می‌کند. در این میان، رویکرد سه‌سطحی نورمن فرکلاف (توصیف، تفسیر، تبیین) از جامع‌ترین چارچوب‌ها در این حوزه است. پژوهش حاضر با تمرکز بر سطح تبیین فرکلاف، گفتمان سید اشرف‌الدین حسینی (نسیم شمال)، شاعر و روزنامه‌نگار عصر مشروطه، را در بستر استبداد صغیر قاجار تحلیل می‌کند. هدف، تبیین نسبت این گفتمان با ساختارهای قدرت و ایدئولوژی مسلط، و سنجش نقش آن در بازتولید یا دگرگونی این ساختارهاست. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گفتمان نسیم شمال با دوگانگی هدفمندی (نقد صریح در لفافه طنز، دعا و تمثیل) به «مقاومت تطبیقی» دست می‌زند. او با واسازی مفاهیم مشروعیت‌بخشی چون «سایه خدا»، مشروعیت‌زدایی از روحانیت ریاکار، و به چالش کشیدن ایدئولوژی جبرگرایی، گفتمانی انتقادی پدید می‌آورد که از طریق شبکه توزیع شفاهی، به نیرویی فراگیر برای بیداری وجدان جمعی بدل می‌شود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که گفتمان نسیم شمال، برآمده از دل خفقان استبداد، در نهایت به دگرگونی ساختارهای مشروعیت‌بخش به سلطنت مطلقه یاری رسانده و مشروعیتی نوین بر بنیاد عدالت و اراده ملی پیش می‌نهد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Aghagolzadeh F. Critical Discourse Analysis. Tehran: Elmi va Farhangi; 2015.

2. Fairclough N. Critical Discourse Analysis. Shayesteh-Piran F, editor. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance, Office for Media Studies and Development; 2000.

3. Ajoudani M. Iranian Constitutionalism. Tehran: Akhtaran Publishing; 2003.

4. Shafiei Kadkani M. Persian Literature from the Jami Era to Our Time. Tehran: Ney Publishing; 1999.

5. Fairclough N. Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman; 1995.

6. Halliday MAK, Hasan R. Cohesion in English. London: Longman; 1976.

7. Van Dijk TA. Discourse and Power. Houndmills: Palgrave Macmillan; 2008.

8. Mahjoub MJ. Stylistics of Nasim-e Shomal’s Poetry. A Collection of Articles on Constitutional Literature. Tehran: University of Tehran Press; 2006. p. 23-48.

9. Nasim-e Shomal SA. Divan-e Bagh-e Behesht [The Garden of Paradise Divan]. 2nd ed. Tehran: Cheshmeh Publishing; 2006.

10. Foucault M. The Order of Discourse. Ghasemi B, editor. Tehran: Ney Publishing; 1980.

11. Afary J. The Iranian Constitutional Revolution, 1906-1911: Grassroots Democracy, Social Democracy, and the Origins of Feminism. New York: Columbia University Press; 1996.

12. Aghagolzadeh F. Description and Explanation of Ideological Linguistic Structures in Critical Discourse Analysis. Journal of Comparative Language and Literature Research. 2012;2(1):1-19.