تحلیل گفتمان انتقادی (سطح متنی) غزلیات نزاری قهستانی بر مبنای نظریه نورمن فرکلاف
کلمات کلیدی:
تحلیل گفتمان انتقادی, نورمن فرکلاف, نزاری قهستانی, غزلیات, مقاومت فرهنگیچکیده
حکیم نزاری قهستانی (متولد حدود ۶۴۵ ق / درگذشت ۷۲۰ یا ۷۲۱ ق)، شاعری حاشیهنشین از قهستان خراسان، در محیطی دورافتاده و تحت فشار مستقیم ایلخانیان، غزلیاتی سرود که لایههای متعددی از عشق زمینی-عرفانی، حسرت به شکوه گذشته پارسی، نقد غیرمستقیم شرایط اجتماعی-سیاسی و طنز تلخ نسبت به قدرت و ریاکاری را در خود جای داده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که ویژگیهای زبانی در سطح متنی غزلیات نزاری (لایههای واژگانی، نحوی و بلاغی) چگونه روابط قدرت و هژمونی مسلط مغول را بازنمایی یا به چالش میکشند و گفتمان مقاومت عرفانی-فرهنگی را تقویت میکنند. روش تحقیق، تحلیل گفتمان انتقادی بر مبنای مدل سهگانه نورمن فرکلاف با تمرکز بر سطح متنی (توصیف) است؛ غزلهای منتخب (شمارههای ۱۴۰، ۱۶۸ و ۴۷۸) بهصورت هدفمند بررسی شدند. یافتهها نشان داد که در لایه واژگانی، تقابلهای دوگانه (دنیی/معرفت، عقل مجاز/نور، تتار/جانان) و تکرار واژههای کلیدی (می، حجاب، کی رسد) ایدئولوژی مادیگرایی را بیاعتبار و مقاومت عرفانی را برجسته میسازد. در سطح نحوی، ساختارهای امری و پرسشی غالب (دعوت به مستی، زنجیره سؤالات انتظار) نقد غیرمستقیم قدرت را ممکن کرده و شاعر را کنشگر فرهنگی موقعیت میدهد. لایه بلاغی نیز با استعارههای پیچیده (حجاب، مرکب شبدیز)، تضادها (ظاهر/باطن)، پارادوکسها و طنز تلخ، تناقضات اجتماعی ایلخانی (صعود نالایقان، ریاکاری) را افشا و عرفان را به گفتمان جایگزین تبدیل میکند. در مجموع، زبان شعری نزاری ابزاری فعال برای بازسازی هویت پارسی و مقاومت فرهنگی در برابر هژمونی بیگانه است.
دانلودها
مراجع
1. Rahimi SM, Golsorkhi F, Behnamfar M, Shayansarasht A. A Stylistic Analysis of the Syntactic Layer of Nizari Quhistani’s Azhar and Mazhar. Rhetorical Linguistic Studies. 2018(18).
2. Sarmad G. An Inquiry into Educational Issues in the Divan of Hakim Nizari Quhistani. Socio-Cultural Studies of Khorasan. 2008(8-9).
3. Seifi R, Sayadi H, Aghayari Zahed R. Mystical Teachings and Themes in the Works of Hakim Nizari Quhistani. Mysticism in Persian Literature. 2021(49).
4. Mohaghegh M, Salamat-Azar R. A Study of Some Stylistic Features or Poetic Images in the Ghazals of Hakim Nizari Quhistani. Stylistics of Persian Poetry and Prose. 2010(9):37-52.
5. Raeisi R. Familiarity with the Meanings of Words and Expressions in the Divan of Hakim Nizari Quhistani. Shahriar Studies. 2019;5(23).
6. Nazmi Tabrizi A. Two Hundred Speakers: A Biographical Anthology of Poets and Prose Writers. 2nd ed. Tehran: Elmi Publications; 1984.
7. Rezaei Birjandi A. The Sage of Quhistan: The Life and Beliefs of the Divine Sage and Imami Poet Nizari Birjandi. Birjand: University of Birjand; 2018.
8. Barzegar Khaleghi M, Nowrouzzadeh Chigani V. Examining Stylistic Differences and Similarities in Qasidas of the Mongol Period. Stylistics of Persian Poetry and Prose. 2011(12).
9. Salamat Azar R. Poetic Images in the Ghazals of Hakim Nizari Quhistani. Baharestan-e Sokhan. 2012;8(20).
10. Rypka J. History of Iranian Literature: From Ancient Times to the Qajar Period. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 2007.
11. Jafari Sadeghi SA, Hosseini Kazerooni SA. Content Similarities between the Ghazals and the Mathnavi “Dasturnameh” of Nizari Quhistani. Allegorical Research in Persian Language and Literature. 2014(22):239-56.
12. Abu Jamal N. Survival after the Mongols: Nizari Quhistani and the Continuity of the Ismaili Tradition in Iran. 2nd ed. Tehran: Forouzan; 2013.
13. Moezzi M. The Nizari Community of Quhistan from the Perspective of Mohtasham Nasir al-Din. Historical Essays. 2010;1(2):81-94.
14. Alinaghi H, Mohseninia N. Stylistics of the Lexical Layer of Kamal al-Din Ismail’s Qasidas. Rhetorical Linguistic Studies. 2021(24):67-94.
15. Asadollahi M. Imagery in Nizari’s Poetry. 1st ed. Tehran: Dar al-Hedayeh; 2019.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Zahra Mortazai (Author); Roya Ahamad Amraji; Razie Zavarian (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
