Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 در دست انتشار 1405 07 01 Critical Discourse Analysis (Textual Level) of the Ghazals of Nizari Quhistani Based on Norman Fairclough’s Theory تحلیل گفتمان انتقادی (سطح متنی) غزلیات نزاری قهستانی بر مبنای نظریه نورمن فرکلاف 1 19 FA زهرا مرتضائی گروه ادبیات فارسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران رویا احمد امرجی گروه ادبیات فارسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران شاهپرک فرحبخش اصفهان گروه ادبیات فارسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران راضیه زواریان گروه ادبیات فارسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1404/10/01 <p>Hakim Nizari Quhistani (born circa 1266 CE / died 1320 or 1321 CE), a marginal poet from Quhistan in Khorasan, composed ghazals within a remote environment under the direct pressure of the Ilkhanid rule. His poetry embodies multiple layers of earthly-mystical love, nostalgia for the grandeur of the Persian past, indirect criticism of socio-political conditions, and bitter satire toward power and hypocrisy. The principal issue of the present study is how the linguistic features at the textual level of Nizari’s ghazals (lexical, syntactic, and rhetorical layers) represent or challenge the dominant Mongol power relations and hegemony while reinforcing a discourse of mystical-cultural resistance. The research method is Critical Discourse Analysis based on Norman Fairclough’s three-dimensional model, with a focus on the textual level (description). Selected ghazals (Nos. 140, 168, and 478) were purposefully analyzed. The findings demonstrated that, at the lexical level, binary oppositions (worldliness/gnosis, conventional reason/light, Tatars/beloved) and the repetition of key terms (wine, veil, “when shall it arrive?”) delegitimize the ideology of materialism and foreground mystical resistance. At the syntactic level, the predominance of imperative and interrogative structures (invitation to intoxication, chains of anticipatory questions) enables indirect criticism of authority and positions the poet as a cultural agent. The rhetorical layer, through complex metaphors (veil, the Shabdiz steed), contrasts (appearance/reality), paradoxes, and bitter irony, exposes the social contradictions of the Ilkhanid era (the rise of the unworthy, hypocrisy) and transforms mysticism into an alternative discourse. Overall, Nizari’s poetic language functions as an active instrument for reconstructing Persian identity and fostering cultural resistance against foreign hegemony.</p> <p>حکیم نزاری قهستانی (متولد حدود ۶۴۵ ق / درگذشت ۷۲۰ یا ۷۲۱ ق)، شاعری حاشیه‌نشین از قهستان خراسان، در محیطی دورافتاده و تحت فشار مستقیم ایلخانیان، غزلیاتی سرود که لایه‌های متعددی از عشق زمینی-عرفانی، حسرت به شکوه گذشته پارسی، نقد غیرمستقیم شرایط اجتماعی-سیاسی و طنز تلخ نسبت به قدرت و ریاکاری را در خود جای داده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که ویژگی‌های زبانی در سطح متنی غزلیات نزاری (لایه‌های واژگانی، نحوی و بلاغی) چگونه روابط قدرت و هژمونی مسلط مغول را بازنمایی یا به چالش می‌کشند و گفتمان مقاومت عرفانی-فرهنگی را تقویت می‌کنند. روش تحقیق، تحلیل گفتمان انتقادی بر مبنای مدل سه‌گانه نورمن فرکلاف با تمرکز بر سطح متنی (توصیف) است؛ غزل‌های منتخب (شماره‌های ۱۴۰، ۱۶۸ و ۴۷۸) به‌صورت هدفمند بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد که در لایه واژگانی، تقابل‌های دوگانه (دنیی/معرفت، عقل مجاز/نور، تتار/جانان) و تکرار واژه‌های کلیدی (می، حجاب، کی رسد) ایدئولوژی مادی‌گرایی را بی‌اعتبار و مقاومت عرفانی را برجسته می‌سازد. در سطح نحوی، ساختارهای امری و پرسشی غالب (دعوت به مستی، زنجیره سؤالات انتظار) نقد غیرمستقیم قدرت را ممکن کرده و شاعر را کنشگر فرهنگی موقعیت می‌دهد. لایه بلاغی نیز با استعاره‌های پیچیده (حجاب، مرکب شبدیز)، تضادها (ظاهر/باطن)، پارادوکس‌ها و طنز تلخ، تناقضات اجتماعی ایلخانی (صعود نالایقان، ریاکاری) را افشا و عرفان را به گفتمان جایگزین تبدیل می‌کند. در مجموع، زبان شعری نزاری ابزاری فعال برای بازسازی هویت پارسی و مقاومت فرهنگی در برابر هژمونی بیگانه است.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/352/235