بررسی مضمون پیری و جوانی در شعر رودکی سمرقندی
کلمات کلیدی:
رودکی سمرقندی؛ پیری و جوانی؛ سبک خراسانی؛ صور خیال, مؤلفههای پیریچکیده
رودکی سمرقندی، نخستین شاعر بزرگ زبان فارسی دری و بنیانگذار سبک خراسانی، در میان ابیات بازمانده از دیوان خود تصویری غنی، عینی و چندلایه از پدیدهی پیری به دست داده است. با آنکه پژوهشهای پیشین این قصیده را از منظرهایی چون گفتمانشناسی، سبکشناسی و مطالعهی تطبیقی با اندیشهی خیامی بررسی کردهاند، استخراج و دستهبندی نظاممند مؤلفههای تشکیلدهندهی مضمون پیری در کلیت دیوان رودکی کمتر مورد توجه بوده است. پژوهش حاضر با روشی توصیفی-تحلیلی و بر پایهی مطالعهی اسنادی- کتابخانهای، میکوشد این خلأ را پر کند. یافتههای پژوهش نشان میدهد مؤلفههای پیری در شعر رودکی را میتوان در چهار محور کلی جای داد: نشانههای جسمانی (ازجمله ریزش دندان، خمیدگی قامت، سپیدی مو، ضعف بینایی و افول حس)، پیامدهای ذهنی- روانی (کندی طبع، سختشدن دل، کاهش نشاط)، پیامدهای عاطفی- اجتماعی و اقتصادی (از دست دادن معشوق، ثروت و منزلت درباری)، و نگرش فلسفی- کیهانشناختی (تناوب جهان، جبر الهی). بررسی صور خیال بهکاررفته نیز نشان میدهد استعارهی «سرو و درونه» و ترکیب نمادین «عصا و انبان» از محوریترین شگردهای بلاغی رودکی در بازنمایی پیریاند. رویکرد کلی او به این پدیده، بهرغم آرزوی گریز از آن، در نهایت پذیرشی تلخ و توأم با حسرت است، نه اعتراضی خشمآلود؛ ویژگیای که با جایگاه او بهعنوان بنیانگذار سبک خراسانی و راوی صادق تجربهی زیسته همخوان است.
دانلودها
مراجع
1. Shamisa S. Stylistics of Poetry. 4th ed. Tehran: Mitra; 2009.
2. Safa Z. History of Literature in Iran. Tehran: University of Tehran Press; 1976.
3. Parsanasab M. Sociology of Persian Literature. Tehran: SAMT; 1991.
4. Forouzanfar Ba-Z. Speech and Speakers. Tehran: Zavvar; 2008.
5. Owfi Sa-DM. Lubab al-Albab. Tehran: Elmi; 1956.
6. Gholamrezaei M. Stylistics of Persian Poetry from Rudaki to Shamlu. Tehran: Jami; 1998.
7. Rudaki Samarqandi JfiM. Divan of Rudaki. Tehran: Qatreh; 1987.
8. Zarrinkoub A. With the Caravan of Hullah. 5th ed. Tehran: Javidan; 1983.
9. Hakemi E. A Study of Iranian Lyric Literature and Types of Lyric Poetry. Tehran: University of Tehran Press; 1998.
10. Yousefi G. The Bright Spring. 3rd ed. Tehran: Elmi; 2009.
11. Eslami Nodoushan MA. From Rudaki to Bahar. Tehran: Naghmeh-ye Zendegi; 2013.
12. Mobaraki M. The Best Title for a Qasida by Rudaki from the Perspective of Discourse Analysis. Linguistics and Khorasan Dialects. 2016;8(14):163-81.
13. Modarreszadeh A. Stylistic Readings of Rudaki's 'Dandan' Qasida and Its Influence on Persian Literature. Persian Literature. 2011;7(29):98-116.
14. Nasr Esfahani MR, Rakhshandemand AS. Rudaki and Omar Khayyam. Textual Studies of Persian Literature. 2009;1(2):67-88.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Gholamabbas Moradpour (Author); Gholam Abbas Zakeri; Foroozan Haghshenas Gatabi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
