واکاوی ساختار نحوی و کارکردهای معنایی اسم موصول در منظومه «لسان العرب فی علوم الأدب» اثر شعبان الآثاری

حمید رضا  ابراهیمی آشتیانی; طاهره چال دره; لیلا  قاسمی حاجی آبادی

نویسندگان

حمید رضا ابراهیمی آشتیانی دانشجوی دکتری،گروه زبان و ادبیات عربی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0006-6971-3078
طاهره چال دره دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران https://orcid.org/0000-0002-6559-0297
لیلا قاسمی حاجی آبادی استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-5936-8585

کلمات کلیدی:

اسم موصول, نحو, لسان العرب, الآثاری, منظومه‌های آموزشی, علوم ادبی

چکیده

منظومه لسان العرب فی علوم الأدب اثر شعبان بن محمد بن علی الآثاری از جمله منظومه‌های آموزشی کمتر شناخته‌شده قرن نهم هجری است که با هدف آموزش مجموعه‌ای از علوم ادبی به شیوه‌ای منظوم سروده شده است. یکی از مباحث نحوی مطرح در این اثر، اسم موصول و احکام نحوی و معنایی آن است که در عین اختصار، از انسجام آموزشی و دقت علمی برخوردار است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه متن تصحیح‌شده منظومه، به بررسی ساختار نحوی اسم موصول و تحلیل کارکردهای معنایی آن می‌پردازد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که الآثاری در تبیین اسم موصول، ضمن پایبندی به اصول نحو کلاسیک، تلاش کرده است قواعد بنیادین را با زبانی موجز و آموزشی سامان دهد. همچنین میان ساختار نحوی و دلالت‌های معنایی اسم موصول پیوندی منسجم برقرار کرده و نقش آن را در تحقق انسجام متن، رفع ابهام مرجع و تکمیل معنا برجسته ساخته است. مقایسه این شیوه با منابع کلاسیک نحو نشان می‌دهد که منظومه لسان العرب فی علوم الأدب افزون بر ارزش آموزشی، از حیث سازمان‌دهی مطالب و شیوه ارائه قواعد نیز دارای ویژگی‌هایی است که آن را در شمار منظومه‌های آموزشی قابل توجه علوم ادبی قرار می‌دهد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Sibawayh AiU. Al-Kitab. Harun Aa-SM, editor. Cairo: Maktabat al-Khanji; 1988.

2. Ibn Hisham al-Ansari AAiY. Mughni al-Labib 'an Kutub al-A'arib. Al-Mubarak M, Hamd Allah MA, editors. Beirut: Dar al-Fikr; 1985.

3. Ibn Malik MiAAiMa-A. Alfiyyat Ibn Malik. Al-Uyayni SiAa-A, editor. Riyadh: Maktabat Dar al-Minhaj lil-Nashr wa al-Tawzi'.

4. Al-Athari Za-DSbiM. Lisan al-'Arab fi 'Ulum al-Adab (The Arabic Alfiyya). Zahir Z, Naji H, editors. Beirut: Alam al-Kutub; 1986.

5. Ibn Aqil AAiAa-R. Sharh Ibn Aqil 'ala Alfiyyat Ibn Malik. Abd al-Hamid MMa-D, editor. Cairo: Dar al-Turath; 2005.

6. Al-Shaybani SAR, Abd al-Qadir FAa-A. The Relative Pronoun and Its Relative Clause in Arabic Grammar: Presentation and Theoretical Foundation. Adab al-Rafidayn. 2012(61):1-27.

7. Nashid AK. The Relative Pronoun: A Comparative Grammatical Study of Arabic and English. Al-Mustansiriya Journal of Arts. 2014(64):1-31.

8. Hasan A. Al-Nahw al-Wafi: With Connections to Refined Styles and Renewing Linguistic Usage. Cairo: Dar al-Ma'arif; 1973.