Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 در دست انتشار 1406 04 01 An Analysis of the Syntactic Structure and Semantic Functions of the Relative Pronoun in the Didactic Poem Lisān al-ʿArab fī ʿUlūm al-Adab by Shaʿbān al-Āthārī واکاوی ساختار نحوی و کارکردهای معنایی اسم موصول در منظومه «لسان العرب فی علوم الأدب» اثر شعبان الآثاری 1 16 FA حمید رضا ابراهیمی آشتیانی دانشجوی دکتری،گروه زبان و ادبیات عربی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران طاهره چال دره دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران لیلا قاسمی حاجی آبادی استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران Journal Article 1405 03 09 <p>The didactic poem Lisān al-ʿArab fī ʿUlūm al-Adab, composed by Shaʿbān ibn Muḥammad ibn ʿAlī al-Āthārī, is one of the lesser-known educational poems of the fifteenth century, written with the aim of teaching a collection of literary and linguistic sciences in verse form. One of the grammatical topics addressed in this work is the relative pronoun and its syntactic and semantic rules, which, despite being presented concisely, demonstrate pedagogical coherence and scholarly precision. Using a descriptive-analytical method and drawing on the critically edited text of the poem, the present study examines the syntactic structure of the relative pronoun and analyzes its semantic functions. The findings indicate that, in his treatment of the relative pronoun, al-Āthārī adheres to the principles of classical Arabic grammar while seeking to organize its fundamental rules in a concise and pedagogically effective form. He also establishes a coherent relationship between the syntactic structure and semantic implications of the relative pronoun, highlighting its role in achieving textual cohesion, resolving referential ambiguity, and completing meaning. A comparison of this approach with classical grammatical sources demonstrates that Lisān al-ʿArab fī ʿUlūm al-Adab, in addition to its pedagogical value, possesses distinctive features in the organization of subject matter and the presentation of grammatical rules, which place it among the noteworthy didactic poems devoted to the literary and linguistic sciences.</p> <p>منظومه لسان العرب فی علوم الأدب اثر شعبان بن محمد بن علی الآثاری از جمله منظومه‌های آموزشی کمتر شناخته‌شده قرن نهم هجری است که با هدف آموزش مجموعه‌ای از علوم ادبی به شیوه‌ای منظوم سروده شده است. یکی از مباحث نحوی مطرح در این اثر، اسم موصول و احکام نحوی و معنایی آن است که در عین اختصار، از انسجام آموزشی و دقت علمی برخوردار است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه متن تصحیح‌شده منظومه، به بررسی ساختار نحوی اسم موصول و تحلیل کارکردهای معنایی آن می‌پردازد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که الآثاری در تبیین اسم موصول، ضمن پایبندی به اصول نحو کلاسیک، تلاش کرده است قواعد بنیادین را با زبانی موجز و آموزشی سامان دهد. همچنین میان ساختار نحوی و دلالت‌های معنایی اسم موصول پیوندی منسجم برقرار کرده و نقش آن را در تحقق انسجام متن، رفع ابهام مرجع و تکمیل معنا برجسته ساخته است. مقایسه این شیوه با منابع کلاسیک نحو نشان می‌دهد که منظومه لسان العرب فی علوم الأدب افزون بر ارزش آموزشی، از حیث سازمان‌دهی مطالب و شیوه ارائه قواعد نیز دارای ویژگی‌هایی است که آن را در شمار منظومه‌های آموزشی قابل توجه علوم ادبی قرار می‌دهد.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/482/290