تحلیل نشانه‌شناختی رابطه دستگاه‌های موسیقی ایرانی و رمزگان‌های عاطفی در غزل‌های حافظ

نویسندگان

کلمات کلیدی:

حافظ, غزل فارسی, نشانه‌شناسی, نشانه‌شناسی موسیقی, دستگاه‌های موسیقی ایرانی, رمزگان‌های عاطفی, موسیقی دستگاهی ایران, عاطفه و معنا

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی رابطه نشانه‌شناختی میان دستگاه‌های موسیقی ایرانی و رمزگان‌های عاطفی موجود در غزل‌های حافظ انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه می‌توان پیوند میان نظام دلالی شعر حافظ و ظرفیت‌های معنایی و احساسی دستگاه‌های موسیقی ایرانی را تبیین کرد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا به مبانی نشانه‌شناسی ادبی و موسیقایی، به مطالعه رمزگان‌های عاطفی در غزل‌های حافظ و تطبیق آنها با ویژگی‌های عاطفی و دلالی دستگاه‌های موسیقی ایرانی پرداخته است. چارچوب نظری تحقیق بر اساس نظریات نشانه‌شناسی سوسور، پیرس، بارت، اکو و نظریه‌های نشانه‌شناسی موسیقی شکل گرفته و در کنار آن از مطالعات موسیقی‌شناسی ایرانی درباره دستگاه، ردیف، آواز و عاطفه موسیقایی استفاده شده است. یافته‌ها نشان داد که غزل‌های حافظ از شبکه‌ای پیچیده از رمزگان‌های عاطفی همچون عشق، فراق، اندوه، امید، سرمستی، رندی، حیرت، عرفان و خلوت درونی برخوردارند که از طریق تصاویر، نمادها، استعاره‌ها و ساختارهای بلاغی بازنمایی می‌شوند. همچنین مشخص شد که دستگاه‌های موسیقی ایرانی نیز واجد ظرفیت‌های عاطفی و معنایی متمایزی هستند و می‌توان میان برخی از آنها و رمزگان‌های غالب در شعر حافظ همبستگی‌هایی مشاهده کرد. دستگاه شور بیشترین همخوانی را با عواطف عاشقانه و فراق‌آلود، همایون با تأمل عرفانی و اندوه متعالی، ماهور با نشاط و امید، سه‌گاه با ابهام و کشمکش درونی، چهارگاه با شوریدگی و اعتراض، نوا با خلوت و تفکر، و راست‌پنجگاه با جامعیت معنایی و چندلایگی عاطفی نشان می‌دهد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که رابطه شعر حافظ و موسیقی دستگاهی ایران فراتر از یک همراهی تاریخی یا اجرایی است و می‌توان آن را نوعی هم‌ساختی نشانه‌ای دانست که در آن دو نظام هنری از طریق رمزگان‌های عاطفی مشترک به تولید معنا می‌پردازند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Shamisa S. Seyr-e Ghazal dar She'r-e Farsi. Tehran: Ferdows; 1997.

2. Khorramshahi Ba-D. Hafez-nameh. Tehran: Elmi va Farhangi; 1988.

3. Farhat H. The Dastgah Concept in Persian Music. Cambridge: Cambridge University Press; 1990.

4. Zonis E. Classical Persian Music: An Introduction. Cambridge, MA: Harvard University Press; 1973.

5. Saussure Fd. Course in General Linguistics. London: Duckworth; 1983.

6. Peirce CS. The Essential Peirce: Selected Philosophical Writings, Volume 2 (1893–1913). Bloomington: Indiana University Press; 1998.

7. Eco U. A Theory of Semiotics. Bloomington: Indiana University Press; 1976.

8. Nettl B. The Radif of Persian Music: Studies of Structure and Cultural Context. Champaign, IL: Elephant & Cat; 1987.

9. During J. The Art of Persian Music. Washington, DC: Mage Publishers; 1991.

10. Lucas AE. Music of a Thousand Years: A New History of Persian Musical Traditions. Oakland: University of California Press; 2019.

11. Nooshin L. Iranian Classical Music: The Discourses and Practice of Creativity. Farnham: Ashgate; 2015.

12. Meyer LB. Emotion and Meaning in Music. Chicago: University of Chicago Press; 1956.

13. Juslin PN, Sloboda JA. Handbook of Music and Emotion: Theory, Research, Applications. Oxford: Oxford University Press; 2010.

14. Nattiez J-J. Music and Discourse: Toward a Semiology of Music. Princeton: Princeton University Press; 1990.

15. Tarasti E. A Theory of Musical Semiotics. Bloomington: Indiana University Press; 1994.

16. Monelle R. Linguistics and Semiotics in Music. Chur: Harwood Academic Publishers; 1992.

17. Agawu VK. Playing with Signs: A Semiotic Interpretation of Classic Music. Princeton: Princeton University Press; 1991.

18. Hatten RS. Musical Meaning in Beethoven: Markedness, Correlation, and Interpretation. Bloomington: Indiana University Press; 1994.

19. Barthes R. Image-Music-Text. New York: Hill and Wang; 1977.

20. Miller LC. Music and Song in Persia: The Art of Avaz. Richmond: Curzon; 1999.

21. Yarshater E. Persian Poetry in the Timurid and Safavid Periods. Cambridge: Cambridge University Press; 1988.

22. Hafiz. The Divan of Hafiz. London: Henry S. King & Co.; 1891.

23. Hafiz. The Gift: Poems by Hafiz, the Great Sufi Master. New York: Penguin Compass; 1999.

24. Lewis FD. Rumi: Past and Present, East and West: The Life, Teachings and Poetry of Jalal al-Din Rumi. Oxford: Oneworld; 2000.

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

همت آبادی ه.، و مرآتی م. ع. . (1406). تحلیل نشانه‌شناختی رابطه دستگاه‌های موسیقی ایرانی و رمزگان‌های عاطفی در غزل‌های حافظ. گنجینه زبان و ادبیات فارسی، 1-20. https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/view/398

مقالات مشابه

1-10 از 300

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.