بررسی و تحلیل تطبیقی نگاه حافظ و محوی به مسأله عشق و ساحات مختلف آن
کلمات کلیدی:
عشق الهی, عشق مجازی, حافظ, محوی, عرفان تطبیقی, فناچکیده
عشق در عرفان اسلامی نه یک احساس فرعی، بلکه حقیقت هستیبخش و غایت سلوک سالک به شمار میرود. این پژوهش با روش تحلیل تطبیقی به بررسی ساحات مختلف عشق (عشق حقیقی و مجازی، شوق، جذبه، فنا، بقا، و نمادپردازی عاشقانه) در دیوان دو شاعر شاخص ادب فارسی و کردی، حافظ شیرازی و ملا محمد محوی، میپردازد. هدف اصلی، شناسایی شباهتها و تفاوتهای بنیادین در تعریف و بازنمایی عشق در آثار این دو شاعر و تبیین علل این تفاوتها بر اساس بافت فرهنگی و زبانی ایشان است. یافتهها نشان میدهد که هر دو شاعر عشق را جوهر هستی و یگانه راه وصال به حقیقت مطلق میدانند؛ با این حال، حافظ عشق را در پیوند با رندی، ایهام، زیباییشناسی هنری و تلفیق آگاهانه عشق مجازی و حقیقی بازتاب میدهد، در حالی که محوی عشق را با سوز درونی، فنا، ریاضت و تجربه سلوکی عرفانی همراه میسازد. عرفان عاشقانه حافظ خصلتی هرمنوتیکی و تأویلی دارد و مخاطب را به کشف لایههای پنهان معنا فرا میخواند، در حالی که عرفان محوی ماهیتی شهودی، وجودی و مبتنی بر احساس مستقیم حضور معشوق است. این تفاوتها ریشه در تفاوت زمینههای تاریخی، اجتماعی و زبانی دو شاعر (شیراز عصر آل مظفر در برابر کردستان عصر عثمانی) دارد. در نهایت، هر دو شاعر با زبان شعری خود الگویی ماندگار از «دین عشق» ارائه دادهاند که همچنان در فرهنگ ادبی فارسی و کردی جاری است.
دانلودها
مراجع
1. Shovalieva L, Kolgas M. Modern Methods in Comparative Studies of Mysticism. International Journal of Comparative Literature. 2025;12(1):33-51.
2. Hafez Shirazi Sa-DM. Divan of Hafez. Tehran: Zavvar Bookstore; 1941.
3. Mahwi MM. Divan of Mahwi. Sanandaj: University of Kurdistan Press; 2012.
4. Chittick W. The Dialectic of Love in Early Persian Sufism. Journal of Islamic Studies. 2005;16(3):289-308.
5. Khoshnaw HA. Hermeneutics of Mahwi's Sufi Poems: University of Sulaymaniyah; 2014.
6. Sharazuri YL. Mysticism and Life: An Interpretive Approach to Mahwi's Poetry. Journal of Kurdish Literature Studies. 2020;8(2):45-67.
7. Ahmadi Mulla N. Mahwi between the Exoteric and Esoteric and the Sources of Love. Journal of Kurdistan Culture. 2013;5(1):10-35.
8. Shekar SA. The Personality Image and Worldview of Hallaj in Classical Kurdish and Persian Poetry in Hafez Shirazi and Mahwi: University of Baghdad; 2008.
9. Abdullah MA. Existence in Mahwi's Poetry: University of Koya; 2008.
10. Shwan AA. Religious Poetry and Sufism in Mahwi's Kurdish Poems: Salahaddin University; 1996.
دانلودها
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Adnan Mostafa Musa Al-Davoudi; Ahmad Farshbafian, Mohammad Khakpour (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
