سماع و جلوههای آن در شعر حافظ
کلمات کلیدی:
سماع, حافظ, تصوف, عرفانچکیده
این پژوهش به بررسی مفهوم «سماع» بهعنوان یکی از مهمترین آیینهای عرفانی در دیوان حافظ میپردازد و میکوشد ابعاد مختلف این پدیده را در شعر او تحلیل و تبیین کند. در آغاز، به خاستگاه و ماهیت سماع در سنت تصوف اشاره شده و نقش آن بهعنوان ابزاری برای وصول به حالات روحانی و تجربههای شهودی مورد توجه قرار گرفته است. سپس با تحلیل ابیات مختلف دیوان حافظ، جلوههای گوناگون سماع از جمله توصیف مجالس سماع، تأثیر آن بر سالک، شرایط و آداب حضور در این مجالس، و نیز نقش موسیقی و آلات موسیقی در ایجاد وجد و بیخودی بررسی شده است. یافتهها نشان میدهد که حافظ سماع را نه صرفاً یک عمل ظاهری، بلکه تجربهای عمیقاً معنوی میداند که موجب رهایی از تعلقات مادی و تقرب به حقیقت مطلق میشود. همچنین، شاعر با بهرهگیری از تصاویر بدیع و نمادین، مفاهیم پیچیده عرفانی را در قالبی هنری بیان کرده و مخاطب را در تجربهای مشترک از شور و جذبه معنوی سهیم میسازد. از دیگر نتایج پژوهش، توجه حافظ به نقش شعر در مجالس سماع و برتری اشعار خود در ایجاد تأثیر معنوی است. در نهایت، میتوان گفت که سماع در شعر حافظ کارکردی چندلایه دارد که همزمان شامل ابعاد زیباییشناختی، عرفانی و روانشناختی است و بازتابی از جهانبینی عمیق و تجربههای درونی شاعر بهشمار میرود.
دانلودها
مراجع
1. Hakemi E. Sama in Sufism. 3rd ed: University of Tehran Press; 1988.
2. Hojviri AiU, Abedi M. Kashf al-Mahjub. 3rd ed: Soroush; 2007.
3. Heydarkhani H. Sama of the Mystics. 2nd ed: Sanai Publications; 1997.
4. Othmani AAHiA, Forouzanfar Ba-Z. Translation of the Qushayriyya Treatise. 4th ed: Scientific and Cultural Publications; 1995.
5. Bertels EE, Izadi S. Jung, Sufism, and Sufi Literature. 2nd ed: Amir Kabir; 1997.
6. Nourbakhsh J. In the Tavern. 2nd ed: Self-Published; 1995.
7. Hafez KSa-DM, Ghani M, Qazvini M. Divan of Hafez. 4th ed: Milad Publications; 1995.
8. Ansari G. Foundations of Mysticism and Sufism. 8th ed: Payame Noor Publications; 1999.
9. Zarrinkoub A. The Value of the Sufi Heritage. 5th ed: Amir Kabir; 1983.
10. Goharin SS. Explaination of Terms of Sufism: Zavar Publications; 2001.
11. Tadayyon A. Manifestations of Sufism and Mysticism in Iran and the World: Tehran Publications.
12. Molavi Ja-DM, Nicholson RA. Masnavi. 9th ed: Pazhuhesh Publications; 2007.
13. Sajjadi SJ. Dictionary of Mystical Words, Expressions, and Terms: Language and Culture of Iran Publications; 1991.
14. Ghazali M, Khadivjam H. The Alchemy of Happiness. 8th ed: Scientific and Cultural Publications; 1999.
15. Sajjadi SZa-D. An Introduction to the Foundations of Mysticism and Sufism. 7th ed: SAMT; 1999.
16. Lewisohn L, Keyvani Ma-D. The Heritage of Sufism. 1st ed: Nashr-e Markaz; 2005.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 HojjatAllah Raeisi; Ebrahim Vasheghani Farahani , Zahra Tadayyon , Mohammad Mojavvezi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
