ارتباط غیرکلامی در غزلیات عطار نیشابوری
کلمات کلیدی:
عطار نیشابوری, غزلیات, ارتباط غیرکلامی, نشانه‌شناسی, دلالت‌های عرفانی, زبان بدنچکیده
ادبیات عرفانی فارسی، بستری ژرف برای بازتاب حالات باطنی و دریافت‌های شهودی است که زبان هنجار و روزمره در انتقال تام آن‌ها دچار تنگی و معذوریت می‌شود. عطار نیشابوری از برجسته‌ترین پیشگامان شعر عرفانی است که غزلیاتش سرشار از بارقه‌های عاطفی و سلوک باطنی است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی، طبقه‌بندی و تحلیل نشانه‌شناختی مؤلفه‌های ارتباط غیرکلامی در غزلیات عطار نیشابوری است. روش تحقیق بنیادین، از نوع توصیفی-تحلیلی با تکیه بر ابزار کتابخانه‌ای و سندکاوی است. چارچوب نظری این مقاله بر تلفیق مبانی نشانه‌شناسی لایه‌ای (بارت و پیرس) و نظریه‌های کنش‌های غیرکلامی (ارتباط دیداری، کینه‌سیک، نشانه‌های آوایی-فرازبان، و سکوت) استوار است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد نشانه‌های غیرکلامی در غزلیات عطار صرفاً عناصر تزئینی یا صور خیال ساده نیستند، بلکه در نظام دلالتی شعر به عنوان نشانه‌های نمایه‌ای و نمادین عمل می‌کنند. عطار با به‌کارگیری زبان بدن (اشک، خمیدن قامت، تغییر رنگ چهره، سراندازی و رقص)، نشانه‌های صوتی فاقد کلام (آه و فغان) و کنش سکوت و بستن دیدگان، سه کارکرد بنیادین بازنمایی عجز کلام در تبیین امر قدسی، نفی انانیت سالک و کشف شهودی و حیرت را محقق ساخته است. نتایج حاکی از آن است که ارتباط غیرکلامی در غزلیات عطار، سازوکاری نشانه‌ای است که در آن بدن سالک، متنی دال بر مدلول‌های متعالی سلوک عرفانی می‌شود.
دانلودها
مراجع
1. Nasr SH. Knowledge and spirituality. 7 ed. Tehran: Suhrawardi Publishing; 2022.
2. Shafiei Kadkani M. The Persian psalms: A look at Attar's life and ghazals. 10 ed. Tehran: Agah Publications; 2019.
3. Pournamdarian T. An encounter with the Simurgh: Attar's poetry, mysticism, and thought. 8 ed. Tehran: Scientific and Cultural Publications; 2020.
4. Zarrinkoub A. The sound of the Simurgh's wings: On the life and thought of Attar of Nishapur. 4 ed. Tehran: Sokhan Publications; 2009.
5. Burgoon JK, Guerrero LK, Floyd K. Nonverbal communication. 2 ed. New York: Routledge; 2022.
6. Farhangi AA. Nonverbal communication: The art of using gestures and movements. 5 ed. Tehran: University of Tehran Press; 2009.
7. Forgas JP. The psychology of interpersonal communication. 6 ed. Tehran: Roshd Publications; 2014.
8. Chandler D. Semiotics: The basics. 5 ed. London & New York: Routledge; 2025.
9. Eco U. A theory of semiotics. Bloomington: Indiana University Press; 2014.
10. Ritter H. The ocean of the soul: The life, character, and writings of Farid al-Din Attar of Nishapur. 5 ed. Tehran: Al-Hoda Publications; 2010.
11. Avery K, Alizadeh A. Fifty poems of Attar. Melbourne: re.press; 2007.
12. Yaghoubi Janbeh Saraei P, Mardoukh Rouhani M. Proxemic etiquette in Attar's ghazals based on nonverbal communication. Journal of Lyric Literature Research. 2024;22(42):189-212.
13. Abdollahpour A, Hosseini M, Rezaei M. A semiotic analysis of nonverbal behaviors in Persian lyric narrative poems. Literary Text Research. 2022;26(91):235-58.
14. Barthes R. Elements of semiology. New York: Hill and Wang; 2020.
15. Selden R, Widdowson P, Brooker P. A reader's guide to contemporary literary theory. 6 ed. London: Routledge; 2021.
16. Hargie O, Dickson D, Tourish D. Skilled interpersonal communication: Research, theory and practice. 7 ed. London: Routledge; 2020.
17. Tafazzoli T. The collected poems of Attar of Nishapur. Tehran: Scientific and Cultural Publications; 2015.
18. Khatib Rahbar K. Selected ghazals of Attar of Nishapur. 12 ed. Tehran: Mahtab Publications; 2017.
19. Sajjadi SZ. An introduction to the foundations of mysticism and Sufism. 17 ed. Tehran: SAMT; 2018.
دانلود
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Masoumeh Rezaei Seraji (Author); Safa Taslimi; Zohreh Arab (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
