تصویر امام علی (ع) در شعر محمدحسین آل‌یاسین و محمدحسین شهریار مطالعه‌ای تطبیقی

چکیده

تصویر امام علی (ع) در شعر معاصر عربی با تصویر او در شعر فارسی تفاوتی دارد که از مرز زبان می‌گذرد و به شیوۀ تصوّر می‌رسد؛ این پژوهش می‌کوشد آن را با موازنه‌ای میان قصاید علوی محمدحسین آل‌یاسین و قصیدۀ «مناجات» محمدحسین شهریار نشان دهد. روش کار توصیفی ـ تحلیلی و موازنه‌ای است و پیکرۀ آن از منابع اصلی فراهم آمده است: دو قصیدۀ «علی» و «علی أیضاً» از دیوان «العهد الثالث»، قصیدۀ «فی ذکری علی» از جلد دوم «دیوان آل یاسین»، و پانزده بیت «مناجات» از «کلیات شهریار». یافته‌ها نشان می‌دهد که شهریار تصویر را بر مقام مناجات بنا می‌کند، امام را واسطۀ میان بنده و خدا می‌شمارد و واژگان خود را از آسمان و پرنده و سایه و ابر برمی‌گیرد؛ حال آنکه آل‌یاسین تصویر را بر مقام رثا و تاریخ‌گویی استوار می‌سازد، امام را ریشه‌ای می‌بیند که در نسب و تاریخ امتداد می‌یابد و واژگانش را از آب و گیاه و نسب می‌گیرد. همچنین روشن شد که شاعر فارسی خود را تا محضر ممدوح بالا می‌برد و قصیده را با نام خویش می‌بندد، و شاعر عربی امر قدسی را به خانۀ خود فرود می‌آورد، آنجا که تصویر امام را با تصویر نوادۀ هم‌نام او درمی‌آمیزد.