جلوه‌های تطبیقی عرفان در اشعار حافظ، مولانا و عطار

محمد نادر شریفی

نویسندگان

محمد نادر شریفی استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران https://orcid.org/0000-0001-9763-519X

کلمات کلیدی:

عرفان؛ اشعار حافظ, مولانا, عطار

چکیده

این مقاله تطبیق و مقایسه ی عرفان در اشعار حافظ، مولانا و عطار با روش توصیفی و تطبیقی است. شعر به عنوان یکی از هنرهای زبانی، در طول دوره های مختلف تاریخ ادبیات، اندیشه ها و احساسات انسان را به تصویر می کشد. عرفان به عنوان یک علم ادیانی و فلسفی نیز تلاش دارد تا به معنای عمیق و معنوی زندگی پی ببرد. با راهیابی عرفان اسلامی به ادبیات فارسی, افزون بر بیان حالت های روحی عرفا, در تعلیم و پاکی روح سالک تاثیر شگرفی از خود برجای نهاد. ناآگاهی خواننده از اصطلاحات عرفانی آن موجب می‌شود که او فقط از خواندن این اثر به لذّت ادبی دست بیابد، ولی از درک اندیشه و عرفان آن تا حدود زیادی بی‌نصیب ماند. از این‌رو بررسی کلمات عرفانی و فهم عمیق معنا و مفهوم آنها، نقشی اساسی در شناخت غزلیّات عطار، حافظ و مولانا برعهده دارد. در غزليات عطار، حافظ و مولانا براي بيان معارف محض آسماني و نيز براي بيان عشق زميني غالباً از يك زبان مشترك يعني زبان عشق و عاشقي استفاده شده است. غزل عطار و مولانا عارفانه ولي لفظ و زبان آن عاشقانه است و محتواي غزل آنان آسماني، محض و نظري است. غزل حافظ عرفان گرايانه ولي لفظ و زبان آن عاشقانه است و محتواي غزل آنان هم عرفاني و هم در خدمت تفكرات ملالي و خيالي و مخلوط بشري و فرابشري است. ﺷﻌﺮ ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺮآﻣﺪ ﻫﻤﻪ ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎي ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻛﻬﻦ ﻣﺎﺳﺖ، ﻫﻢ ﺷﻮر ﻋﺸﻖ اﻧﺴﺎﻧﻲ در آن ﻣﺘﺠﻠﻲ اﺳﺖ و ﻫﻢ در ﺷﻴﻔﺘﮕﻲ و اﻃﻤﻴﻨﺎن روﺣﺎﻧﻲ ﻏﺮﻗﻪاﺳﺖ. وﻳﮋﮔﻲ ﻣﻤﺘﺎز ﺣﺎﻓﻆ ﺗﺮﻛﻴﺐ دو ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ.ﺩﺭ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﺍﺷﻌﺎﺭﺵ ﻫﻢ ﻛﻨﺎﻳﻪﮔﺸﺎﻳﻲ ﻭﻳﮋﻩﺍي ﺍﺯ ﻧﻤﺎﺩﮔﺮﺍﻳﻲ ﺻﻮﻓﻴﺎﻧﻪ ﻫﺴﺖ ﻭ ﻫﻢ ﺗﺼﺎﻭﻳﺮ ﻭ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻭ ﺗﺄﺛﺮﻫﺎي ﻭﺍﻗﻌﻲ ﺍﺯ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ ﻭ ﺣﺘﻲ ﻋﺸﻖﻭﺭﺯي ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ. عطّار نیشابوری در غزلیّات خود که مبتنی بر تجربیات روحانی و در نتیجه ی احراز مقامات بالای عرفانی است، وحدت وجود خاصّ خود را که بینشی تلفیقی و از نوع شهودی آن است، مطرح می کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Zarrinkoub A. The Value of the Sufi Heritage. 5th ed. Tehran, Iran: Amir Kabir; 1983.

2. Forouzanfar Ba-Z. The Life of Mawlana Jalal al-Din Mohammad Balkhi. 7th ed: Zavvar.

3. Pournamdarian T. The Lost One at the Seashore: A Reflection on Meaning and Form in Hafez's Poetry. 3rd ed. Tehran, Iran: Sokhan; 2009.

4. Dashti A. Qalamro. Tehran, Iran: Asatir; 1985.

5. Jafari MT. Rumi and Worldviews in the Schools of East and West: Be'sat Publishing Institute.

6. Durant W. The Pleasures of Philosophy. 9th ed: Elmi va Farhangi Publishing Company; 2004.

7. Fouladi A. The Language of Mysticism. 3rd ed. Tehran, Iran: Sokhan va Faragoft; 2010.

8. Sanai. Hadiqat al-Haqiqa. Modarres R, editor.

9. Saadi MiA. Ghazals of Saadi. 1st ed. Yousefi G, editor. Tehran, Iran: Negah; 2006.

10. Rumi Ja-DM. Complete Divan of Shams of Tabriz. Forouzanfar Ba-Z, editor2008.

11. Attar Nishapuri Fa-DMiI. Divan of Attar. 4th ed. Forouzanfar Ba-Z, editor. Tehran, Iran: Negah; 2002.

12. Massé H. A Study of Saadi. Tehran, Iran: Tous; 1985.

13. Kashani Ea-D. Misbah al-Hidaya wa Miftah al-Kifaya. 4th ed. Homaei Ja-D, editor. Tehran, Iran: Homa; 1993.

14. Shafiei Kadkani MR. The Language of Poetry in Sufi Prose: An Introduction to the Stylistics of the Mystical Gaze. Tehran, Iran: Sokhan; 2013.

15. Hafez Sa-DM. Divan of Hafez. Qazvini M, Ghani Q, editors. Tehran, Iran: Zavvar; 1990.

16. Suhrawardi YiH. Collected Persian Works of Shaykh al-Ishraq Shihab al-Din Yahya Suhrawardi. 3rd ed. Nasr H, Corbin H, editors. Tehran, Iran: Institute for Humanities and Cultural Studies; 2001.

17. Estelami M. Lessons on the Masnavi: Book One of the Masnavi. 6th ed: Khashe' Publications; 2007.

18. Arya GA. An Overview of the Foundations of Mysticism and Sufism. 3rd ed: Paya Publications; 2002.

19. Khorramshahi Ba-D. Hafez-Nameh: Commentary on Words, Proper Names, Key Concepts, and Difficult Verses of Hafez, Part One. 8th ed. Fani K, editor. Tehran, Iran: Elmi va Farhangi; 1999.