Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 در دست انتشار 1406 06 01 Comparative Manifestations of Mysticism in the Poetry of Hafez, Rumi, and Attar جلوه‌های تطبیقی عرفان در اشعار حافظ، مولانا و عطار 1 20 FA محمد نادر شریفی استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 1405 01 04 <p>This article comparatively examines mysticism in the poetry of Hafez, Rumi, and Attar using a descriptive-comparative method. Poetry, as one of the linguistic arts, has represented human thoughts and emotions throughout different periods of literary history. Mysticism, as a religious and philosophical field of knowledge, likewise seeks to apprehend the profound spiritual meaning of life. With the incorporation of Islamic mysticism into Persian literature, it not only expressed the spiritual states of mystics but also exerted a profound influence on the instruction and purification of the spiritual wayfarer’s soul. A reader’s unfamiliarity with mystical terminology may result in experiencing merely the literary pleasure of these works while remaining largely unable to comprehend their intellectual and mystical dimensions. Accordingly, examining mystical terms and developing a profound understanding of their meanings and concepts play an essential role in interpreting the ghazals of Attar, Hafez, and Rumi. In the ghazals of Attar, Hafez, and Rumi, both purely transcendent spiritual teachings and earthly love are frequently expressed through a shared discourse, namely the language of love and devotion. The ghazals of Attar and Rumi are mystical in orientation, although their diction and language are those of love; their poetic content is transcendent, purely spiritual, and contemplative. Hafez’s ghazals are mystically oriented, while their diction and language are likewise amorous; however, their content is simultaneously mystical and expressive of melancholic, imaginative, and composite human and supra-human reflections. Hafez’s poetry represents a culmination of the diverse amorous tendencies embedded in the ancient Persian cultural tradition: it manifests both the fervor of human love and an immersion in spiritual devotion and assurance. Hafez’s distinctive characteristic lies in his synthesis of these two realms. In some of his poems, the decoding of allusions reveals a particular form of Sufi symbolism, while at the same time presenting images, impressions, and genuine emotional responses arising from human relationships and even corporeal love. In his ghazals, which are grounded in spiritual experiences and the attainment of elevated mystical stations, Attar of Nishapur articulates his distinctive conception of the unity of being (waḥdat al-wujūd), characterized by a synthetic and intuitive mode of insight.</p> <p>این مقاله تطبیق و مقایسه ی عرفان در اشعار حافظ، مولانا و عطار  با روش توصیفی و تطبیقی است. شعر به عنوان یکی از هنرهای زبانی، در طول دوره های مختلف تاریخ ادبیات، اندیشه ها و احساسات انسان را به تصویر می کشد. عرفان به عنوان یک علم ادیانی و فلسفی نیز تلاش دارد تا به معنای عمیق و معنوی زندگی پی ببرد.  با راهیابی عرفان اسلامی به ادبیات فارسی, افزون بر بیان حالت های روحی عرفا, در تعلیم و پاکی روح سالک تاثیر شگرفی از خود برجای نهاد. ناآگاهی خواننده از اصطلاحات عرفانی آن موجب می‌شود که او فقط از خواندن این اثر به لذّت ادبی دست بیابد، ولی از درک اندیشه و عرفان آن تا حدود زیادی بی‌نصیب ماند. از این‌رو بررسی کلمات عرفانی و فهم عمیق معنا و مفهوم آنها، نقشی اساسی در شناخت غزلیّات عطار، حافظ و مولانا برعهده دارد. در غزليات عطار، حافظ و مولانا  براي بيان معارف محض آسماني و نيز براي بيان عشق زميني غالباً از يك زبان مشترك يعني زبان عشق و عاشقي استفاده شده است. غزل عطار و مولانا عارفانه ولي لفظ و زبان آن عاشقانه است و محتواي غزل آنان آسماني، محض و نظري است. غزل حافظ عرفان گرايانه ولي لفظ و زبان آن عاشقانه است و محتواي غزل آنان هم عرفاني و هم در خدمت تفكرات ملالي و خيالي و مخلوط بشري و فرابشري است. ﺷﻌﺮ ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺮآﻣﺪ ﻫﻤﻪ ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎي ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻛﻬﻦ ﻣﺎﺳﺖ، ﻫﻢ ﺷﻮر ﻋﺸﻖ اﻧﺴﺎﻧﻲ در آن ﻣﺘﺠﻠﻲ اﺳﺖ و ﻫﻢ در ﺷﻴﻔﺘﮕﻲ و اﻃﻤﻴﻨﺎن روﺣﺎﻧﻲ ﻏﺮﻗﻪاﺳﺖ. وﻳﮋﮔﻲ ﻣﻤﺘﺎز ﺣﺎﻓﻆ ﺗﺮﻛﻴﺐ دو ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ.ﺩﺭ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﺍﺷﻌﺎﺭﺵ ﻫﻢ ﻛﻨﺎﻳﻪﮔﺸﺎﻳﻲ ﻭﻳﮋﻩﺍي ﺍﺯ ﻧﻤﺎﺩﮔﺮﺍﻳﻲ ﺻﻮﻓﻴﺎﻧﻪ ﻫﺴﺖ ﻭ ﻫﻢ ﺗﺼﺎﻭﻳﺮ ﻭ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻭ ﺗﺄﺛﺮﻫﺎي ﻭﺍﻗﻌﻲ ﺍﺯ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ ﻭ ﺣﺘﻲ ﻋﺸﻖﻭﺭﺯي ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ. عطّار نیشابوری در غزلیّات خود که مبتنی بر تجربیات روحانی و در نتیجه ی احراز مقامات بالای عرفانی است، وحدت وجود خاصّ خود را که بینشی تلفیقی و از نوع شهودی آن است، مطرح می کند.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/425/293