نقد زیباشناسی قصاید سیف فرغانی

چکیده

نقد و تحلیل شعر و سخن فارسی از منظر بیانی، معانی، بدیع و بطور کلی پرداختن به جنبه‌های گوناگون کلام پارسی از دریچۀ بلاغی را، زیباشناسی میگویند. آن زمان که به نقد و تحلیل از منظربیانی می‌پردازیم، جلوه‌های گونه گون تشبیه ها، مجازها، کنایه ها، استعاره‌ها و نمادهای آن را به تصویر می‌کشیم. یا آن گاه که از دریچۀ دانش معانی و جلوه‌های بدیعی، شاعرانه سخن می‌گوییم یا حتی اوزان عروضی ابیات را باز می‌نماییم، همه تحلیل‌های زیبایی شناسی به شمار می‌روند. هدف این پژوهش نقد زیباشناسی قصاید سیف از منظر بلاغی، ادبی و هنری است. سیف فرغانی از شاعران و منتقدان بی پروای برجستۀ فارسی در قرن هفتم هجری است. هم عصر بودنش با سعدی و هجرتش به آسیای صغیر، علیرغم طبع ظریف و کارساز و ذوق لطیف وی و همچنین اشعار بکر و دلنشینش و زبان تیز و برندۀ ناقدانه اش، آنگونه که درخور شأن و جایگاه شعریش باید، شناخته نشده است. این پژوهش بر آن است زیبایی‌هایی قصاید سیف فرغانی را به مخاطب بشناساند؛ ازاین رو، پژوهش پیش رو، به زیبایی شناسی ساختاری در قصاید وی می‌پردازد و آرایه‌های بیانی و بدیعی و ادبی و همچنین ظرافت‌های بکر و نغز زبانی قصاید ایشان را شرح داده، ولایۀ بلاغی و آرایه‌هایی را که در زیباشناسی قصاید وی نقش بسزایی دارند، براساس بسامد کاربرد، به مخاطب عرضه میدارد. تحلیل‌ها نشان میدهد که قصاید سیف، مشحون از آرایه‌های بدیعی و بیانی و صورخیال هستند. آرایه‌های بدیع لفظی و معنوی از قبیل جناس، شخصیت بخشی، تخلص، تلمیح، موازنه و.. . از بسامد بسیار بالایی برخوردارند. کمتر آرایه‌ای بیانی و بدیعی و.. . را میتوان نام برد که در قصاید سیف، به دفعات از آن استفاده نشده باشد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که سیف در قصایدش بنا به بسامد کاربرد ازآرایه‌های بدیع لفظی همچون: جناس، موازنه، تخلص، تتابع اضافات، تضمین و واج آرایی بیشترین بهره را برده است و از آرایه‌های بدیع معنوی میتوان از:تلمیح، تشخیص، تضاد، مراعات نظیر، مبالغه و.. . نام برد و همچنین از آرایه‌های بیانی از قبیل:تشبیه، کنایه، استعاره و مجاز در زیباشناسی قصایدخویش بهترین و بیشترین بهره را برده است.