تحلیل معناشناختی استعاره مفهومی «دل» در غزلیات شمس براساس نظریة لیکاف و جانسون
کلمات کلیدی:
غزلیات شمس, استعارة مفهومی, مفهوم دل, لیکاف و جانسونچکیده
نظریة استعارة مفهومی در زبانشناسی شناختی، با تأکید بر دیدگاه جرج لیکاف و مارک جانسون، نشان میدهد که مفاهیم انتزاعی از رهگذر تجربههای عینی، حسی و زیسته سامان مییابند و زبان بازتابی از این فرایندهای شناختی است. در این چارچوب، شعر فارسی ظرفیتی ممتاز برای آشکارسازی سازوکارهای ذهنی و عاطفی انسان فراهم میآورد. پژوهش حاضر با تمرکز بر غزلیات شمس تبریزی، به بررسی استعارههای مفهومی «دل» میپردازد و میکوشد چگونگی عینیتیافتن تجربههای درونی و مفاهیم انتزاعی را در زبان شاعرانه بهروشنی تبیین کند. در این مسیر، بازنماییهای استعاری «دل» بهمنزله سازوکاری برای سازماندهی ادراک، احساس و تجربة انسانی در متن شعر واکاوی میشود. روش پژوهش ترکیبی از رویکرد کمی و کیفی است. در بخش کمی، ابیات مرتبط با مفهوم «دل» استخراج و طبقهبندی شدند و در بخش کیفی، نمونههای شاخص با رویکرد توصیفی تحلیلی بررسی گردیدند تا الگوهای شکلگیری نگاشتهای مفهومی آشکار شود. یافتهها نشان میدهد که مفهوم «دل» در غزلیات شمس ساختاری پویا و چندلایه دارد و استعارهها در سه گروه ساختاری، جهتی و هستیشناختی سامان مییابند. دستاورد پژوهش بیانگر آن است که استعارههای مفهومی، نقشی بنیادین در شکلدهی معنا و انتقال تجربههای زیسته در شعر شمس دارند و افقی روشن برای فهم ژرفتر از جهان ذهنی شاعر فراهم میکنند.
دانلودها
مراجع
1. Rasikh Mehnd M. Introduction to Cognitive Linguistics: Theories and Concepts. Tehran: Samt; 2013.
2. Hashemi Z. Conceptual Metaphor Theory from Lakoff and Johnson's Perspective. Adab-Pajouh. 2010(12):119-40.
3. Golfaam A, Yusefi-Rad F. Cognitive Linguistics and Metaphor. Advances in Cognitive Sciences. 2002;4(3):1-6.
4. Kouchesh Z. Practical Introduction to Metaphor. Tehran: Samt; 2014.
5. Kouchesh Z. Metaphor in Global Cultures and Diversity. Tehran: Siyahrood; 2015.
6. Sajadi SJ. Persian Terminology and Interpretations, 3rd ed. Tehran: Tahouri Library; 2004.
7. Loebner S. Understanding Semantics, 1st ed. London: Routledge; 2002.
8. Safavi K. Introduction to Semantics. Tehran: Sorah Meh; 2008.
9. Gandomkar R. Metaphors We Believe In, 1st ed. Tehran: Scientific; 2009.
10. Hawks T. Metaphor. Tehran: Markaz; 1998.
11. Kashani ADM. Mosahebeh al-Hedayeh and Mafatih al-Kefayeh, 9th ed., corrected by Jalal al-Din Hemayi. Tehran: Ham; 2006.
12. Khani Khalifeh Mahaleh J. Conceptual Metaphors of "Gham" in Hafez's Ghazals from a Cognitive Linguistics Perspective. Journal of Interpretation and Analysis of Persian Language and Literature (Dehkhoda). 2024;16(62):124-52.
13. Forouzanfar Ba-Z. Generalities of Shams Tabrizi. Tehran: Eghbal; 1996.
14. Qasemzadeh HA. Metaphor and Cognition. Tehran: Farhangan; 2012.
15. Dehkhoda AA. Dehkhoda Dictionary, Vol. 38. Tehran: Dehkhoda Dictionary Institute; 1986.
16. Jorjani MSS. Definitions. Tehran: Naserkhosro; 2013.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Leila Bagheri (Author); Parasto Yamini; Asharaf Chegini (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
