خوانش جامعه ‌شناختی رمان «خَم» علیرضا سیف ‌الدینی با رویکرد ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن

میترا  داور; تراب جنگی قهرمان; علی  شهسواری

نویسندگان

میترا داور دانشجوی دکتری ،گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0002-7183-9594
تراب جنگی قهرمان گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. https://orcid.org/0009-0005-0281-8863
علی شهسواری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-7096-1809

کلمات کلیدی:

علیرضا سیف ‌الدینی, خَم, جامعه ‌شناسی ادبیات, لوسین گلدمن, ساختارگرایی تکوینی, جهان ‌بینی جمعی, روشنفکری, بن ‌بست آرمان

چکیده

رمان خَم نوشتهی علیرضا سیف ‌الدینی (۱۳۶۴) یکی از نمونه ‌های شاخص در میان رمان‌های فلسفی و اجتماعی پس از انقلاب است که بازتابی از ذهن روشنفکریِ شکست ‌خورده را به نمایش می ‌گذارد. در این اثر، نویسنده با نگاهی درون‌گرا و استعاری، رابطهی انسان، ایمان، و تاریخ را در فضایی وهم ‌گونه ترسیم می ‌کند. مقالهی حاضر با بهره ‌گیری از نظریهی ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن، در پی آن است که نشان دهد چگونه رمان خَم در سه سطح زبانی، روایی و اجتماعی با ساختار بیرونی جامعهی روشنفکری دههی شصت ایران هم ‌ساخت است. در سطح زبان، واژه ‌های سنگین و نمادین بازتاب ذهنیتی فروبسته ‌اند؛ در سطح روایت، گسست و تأمل‌های فلسفی نشانهی درجا زدن آگاهی جمعی است؛ و در سطح اجتماعی، بن ‌بست آرمان‌ها در ساختار بستهی جامعه تکرار می ‌شود. یافته ‌ها نشان می ‌دهد که خَم صرفاً بیان فردی نیست، بلکه تبلور جهان ‌بینی جمعی نسلی است که در جستجوی معنا و آزادی، به سکوت و درون‌گرایی پناه برده است. نتیجهی پژوهش نشان می ‌دهد که شکست روایت در این رمان، انعکاس شکست تاریخی روشنفکری در ایران معاصر است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Soltani M. Applying Goldmann's Theory in the Criticism of the Persian Novel. Iranian Literary Criticism Quarterly. 2011;4(2):85-102.

2. Abbasi K. Collective Worldview and the Crisis of Intellectualism in the Contemporary Iranian Novel. Studies in Literary Criticism. 2021;12(1):23-49.

3. Yazdani F. Symbol and Silence in the Novel Kham. 1993.

4. Hatami M. A Reflection on the Philosophy of the Novel Kham. Ketab-e Mah-e Adabiyat. 1996.

5. Goldmann L. Towards a Sociology of the Novel. London, UK: Tavistock; 1977.

6. Mulhern F. Culture/Ideology and Literary Form. London, UK: Routledge; 1980.

7. Seyfoddini A. Kham. Tehran, Iran: Negah Publications; 1985.

8. Payandeh H. The Sociology of the Novel: Lucien Goldmann's Theory. Tehran, Iran: Markaz Publishing; 2000.

9. Lukács G. The Theory of the Novel. Cambridge, MA, USA: MIT Press; 1971.

10. Hedayat S. The Blind Owl. Tehran, Iran: Amir Kabir Publications; 1942.

11. Al-e Ahmad J. The School Principal. Tehran, Iran: Ferdows Publications; 1958.