ادبیات فارسی در عراق: شبکهای از تعاملات تاریخی، نهادی و گفتمانی
کلمات کلیدی:
ادبیات فارسی, عراق, تعاملات ادبی, حوزههای علمیه, ترجمه, سبک عراقی, عرفان اسلامی, نهادهای فرهنگیچکیده
ادبیات فارسی در عراق، فراتر از یک پدیده زبانی یا مجموعهای از متون وارداتی، شبکهای پیچیده از تعاملات تاریخی، نهادی، سبکی و گفتمانی است که در طی قرون متمادی شکل گرفته و استمرار یافته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-تطبیقی و با تکیه بر منابع فارسی، عربی و انگلیسی، به بررسی ساختار و محتوای تحقیقات انجامشده درباره جایگاه ادبیات فارسی در عراق میپردازد. پرسش اصلی این است که ادبیات فارسی چگونه در متن و زمینه عراق بازنمایی شده، چه جایگاهی در مطالعات ادبی عربی یافته، و چه شکافهایی در شناخت، تحلیل و انتقال آن وجود دارد. یافتهها نشان میدهد که حضور ادبیات فارسی در عراق دارای سه لایه اصلی است: لایه تاریخی-تمدنی که ریشه در تعاملات پیشااسلامی و دورههای عباسی، صفوی و قاجار دارد؛ لایه نهادی که از حوزههای علمیه نجف و کربلا تا دانشگاههای مدرن و مراکز ترجمه را دربرمیگیرد؛ و لایه گفتمانی که در آن مفاهیم عرفانی، اخلاقی و آیینی فارسی در بافت فرهنگی عراق بازآفرینی شدهاند. نتایج نشان میدهد که ادبیات فارسی در عراق نه صرفاً بهعنوان میراثی تاریخی، بلکه بهمثابه بخشی زنده از سرمایه فرهنگی مشترک و زمینهای برای گفتوگوی تمدنی و دیپلماسی فرهنگی عمل میکند. این پژوهش همچنین نشان میدهد که مهمترین شکاف در این حوزه، نبود رویکردی کلنگر و چندلایه است و بسیاری از مطالعات، هرچند ارزشمند، تنها به بخشی از مسئله پرداختهاند.
دانلودها
مراجع
1. Zamani M, Aghababaei S. Iranian and Arab Nationalism in Persian Stories of the Iran-Iraq War. Comparative Literature Research. 2023;11(1):40-65.
2. Ali Pirot A, Mohammad H. The Reflection of the Iraqi Style in Persian Poetry. Journal of Literary Stylistics. 2019;7(3):65-85.
3. Daneshgar M, Razavi A. The Role of Persian Qur'anic Commentaries in Arab Civilization. Journal of Qur'anic Studies. 2022;14(2):75-95.
4. Azdibougar A. Nationalism and Persian Literature: Comparative and Global Approaches. Journal of Comparative Literary Studies. 2020;12(2):65-80.
5. Jabbari R. Literary Modernity in the Persian-Speaking World. Tehran: Ney Publishing; 2023.
6. Fisher G, Wood M. Arab Tribes under Iranian Influence in the Pre-Islamic Period. Journal of Ancient History. 2016;8(2):140-60.
7. Abu Zayd Y. Cultural Interactions and the Translation Movement in the Abbasid Era. Beirut: Dar al-Fikr al-Arabi; 2019.
8. Nasri J. Bayt al-Hikma and Its Role in the Translation Movement. Baghdad: Bayt al-Hikma; 2019.
9. Badawi N. Domestication in Arabic Translations of Persian Texts. Tehran: Hermes Publishing; 2021.
10. Karaev R. Arab-Iranian Literary Links and Prosodic Influences. Historical Linguistics Studies. 2022;11(4):90-110.
11. Hosseini M. The Role of the Safavids in Expanding the Religious and Cultural Ties between Iran and Iraq. Qom: Research Institute of Islamic Sciences and Culture Publications; 2018.
12. Musawa A. Iran's Influence on the Formation of Shi'ism in Iraq. Islamic Studies. 2024;16(1):100-25.
13. Shadman H. Lithography and Publishing Transformations in the Qajar Period. Tehran: National Library of Iran Publications; 2017.
14. Maleki F. The Reflection of Iran's Constitutional Movement in Iraq. Tehran: Mizan Publishing; 2022.
15. Al-Kazemi J. Persian Language and Literature in the Intellectual Structure of Iraq. Quarterly Journal of Cultural Studies. 2019;11(3):215-35.
16. Al-Hashimi R. Shared Persian and Arabic Religious Literature. Qom: Bustan-e Ketab Institute Publications; 2016.
17. Al-Mousawi H. The Printing Houses of Karbala and Najaf and the Publication of Persian Works. Najaf: Al-Murtada Publications; 2018.
18. Abbasi M. The Expansion of Persian-Arabic Literary Interactions in Contemporary Iraq. Comparative Literature Research. 2021;13(2):155-85.
19. Al-Hosseini M. The Presence of Persian Poetry in Iraqi Religious Rituals. Religious Literature Studies. 2018;15(1):125-45.
20. Bashkin M. Classical Shi'i Poetry of Iraq and the Role of Persian Literature. Islamic Literature Studies. 2022;14(3):110-35.
21. Mahmoud A. Arabic Translation of Contemporary Persian Novels: Challenges and Opportunities. Translation Studies Journal. 2022;9(2):95-115.
22. Al-Shaybani M. The Religious Book Market of Iran and Iraq in the Qajar Period. Najaf: Maktabat al-Allamah; 2016.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Khaleel Ismael Qader (Author); Mohammad Khakpour ; Ahmad Farshbafian , Mohammad Mehdipour (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.