تحلیل انتقادی ادبیات سیاسی در حکایت شیر، گرگ و روباه دفتر اول مثنوی
کلمات کلیدی:
مثنوی معنوی, شیر و گرگ و روباه, ادبیات سیاسی, مشروعیت, خشونت نمادین, ایدئولوژی, تحلیل گفتمان انتقادیچکیده
حکایت شیر، گرگ و روباه در دفتر اول مثنوی معنوی، فراتر از خوانشهای عرفانی مرسوم که آن را به نبرد قوای نفسانی فرو میکاهند، متنی غنی در باب فلسفه سیاسی تمثیلی است. این مقاله با روش تحلیل گفتمان انتقادی و خوانش تنگاتنگ متن، به واکاوی سازوکارهای تولید مشروعیت، تقسیم کار سیاسی و صورتبندی ایدئولوژیک قدرت در این حکایت میپردازد. پرسش اصلی مقاله این است که مولانا از خلال این تمثیل، چه تحلیلی از نسبت میان خشونت، قانون و مشروعیت ارائه میدهد و شخصیتهای سهگانه داستان هر یک نماینده کدام سنخ از کنش سیاسی هستند. چارچوب نظری این پژوهش، تلفیقی از مفاهیم بنیادین فلسفه سیاسی کلاسیک و نظریه انتقادی معاصر است؛ مفاهیمی چون «وضع طبیعی و قرارداد اجتماعی» (هابز، ۱۶۵۱: ۸۸)، «هژمونی و رضایتسازی» (گرامشی، ۱۹۳۵: ۵۷)، «ایدئولوژی و دستگاههای ایدئولوژیک دولت» (آلتوسر، ۱۹۷۱: ۱۸۲)، «خشونت نمادین» (بوردیو، ۱۹۹۸: ۳۴) و «اقتصاد سیاسی بدن» (فوکو، ۱۹۷۵: ۲۹). یافتههای پژوهش نشان میدهد که شیر نه صرفاً نماد نفس، بلکه تجسم «حاکمیت مطلق» و «دولت مستثنیکننده» است که قانون را بر پایه اراده معطوف به قدرت وضع میکند (اشمیت، ۱۹۲۲: ۱۳). گرگ نماینده «اپوزیسیون جزمی» و سوبژکتیویته تراژیکی است که در توهم جهانشمولی قواعد میزید و قربانی خشونت بنیانگذار میشود (بنیامین، ۱۹۲۱: ۶۵). روباه نیز تجسم «تکنوکرات درباری» و «ایدئولوگ ارگانیک» رژیم است که خشونت محض را به «کرم» و «بخشندگی» ترجمه میکند و بحران مشروعیت را مدیریت مینماید. مقاله نتیجه میگیرد که در این تمثیل، مشروعیت سیاسی محصول درهمتنیدگی خشونت فیزیکی و تفسیر زبانی است و مولانا با نقابزدایی از این سازوکار، فراخوانی به «بیداری سیاسی» و تأمل در نسبت حقیقت و قدرت ارائه میدهد.
دانلودها
مراجع
1. Foruzanfar Ba-Z. Commentary on the Noble Mathnawi. Tehran: University of Tehran Press; 1969.
2. Zarrinkub A. The Secret of the Reed: A Critical and Analytical Commentary on the Mathnawi. Tehran: Elmi Publications; 1985.
3. Kiani M. Politics and Government in the Mathnawi. Tehran: Ney Publishing; 2006.
4. Movahed MA. Turbulent Dream: A Commentary on the Mathnawi-ye Ma'nawi. Tehran: Karnameh Publishing; 2002.
5. Fairclough N. Critical Discourse Analysis. Tehran: Center for Media Studies; 1992.
6. Schimmel A. Mystical Dimensions of Islam. Tehran: Islamic Culture Publishing Office; 1987.
7. Weber M. Economy and Society. Tehran: SAMT Publications; 1922.
8. Hobbes T. Leviathan. Tehran: Ney Publishing; 1651.
9. Schmitt C. Political Theology. Tehran: Sales Publishing; 1922.
10. Gramsci A. Prison Notebooks: Notebook Three, Hegemony. Tehran: Agah Publishing; 1935.
11. Gramsci A. Prison Notebooks: Notebook One. Tehran: Cheshmeh Publishing; 1930.
12. Althusser L. Ideology and Ideological State Apparatuses. Lenin and Philosophy. Tehran: Ney Publishing; 1971.
13. Bourdieu P. Masculine Domination. Tehran: Cheshmeh Publishing; 1998.
14. Foucault M. Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Tehran: Ney Publishing; 1975.
15. Benjamin W. Critique of Violence. Collected Essays of Walter Benjamin. Tehran: Hermes Publishing; 1921.
16. Ibn Khaldun Aa-R. The Muqaddimah of Ibn Khaldun. Tehran: Scientific and Cultural Publications; 1998.
17. Locke J. A Treatise of Government. Tehran: Amirkabir Publications; 1689.
18. Arendt H. The Human Condition. Tehran: Qoqnoos Publications; 1958.
19. Machiavelli N. The Prince. Tehran: Markaz Publishing; 1513.
20. Goffman E. The Presentation of Self in Everyday Life. Tehran: Markaz Publishing; 1959.
21. Foucault M. The Order of Discourse. Tehran: Agah Publishing; 1971.
22. Hegel GWF. Phenomenology of Spirit. Tehran: Shafiei Publishing; 1807.
23. Marx K. Economic and Philosophic Manuscripts. Tehran: Agah Publishing; 1844.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Abolfazl Ghanizadeh
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
