جلوههای ناز و نیاز در لیلی و مجنون نظامی
کلمات کلیدی:
ناز, نیاز, لیلی و مجنون, نظامیچکیده
ادبیات غنایی یکی از کهنترین و لطیفترین شاخههای شعر فارسی است که در آن، احساس، تخیل و عاطفۀ انسانی در قالبی شاعرانه و موسیقایی تجلی مییابد. این گونۀ ادبی، زبان دل و آیینۀ شور درونی انسان است و در مضامینی چون عشق، فراق، شوق، اندوه، امید و نیایش نمود مییابد. در میان آثار غنایی فارسی، منظومۀ لیلی و مجنون نظامی گنجوی جایگاهی ممتاز دارد؛ زیرا نظامی در آن، عشق زمینی را به مرتبهای الهی و عرفانی ارتقا داده و رابطۀ عاشق و معشوق را نماد ارتباط انسان با حقیقت و معبود ساخته است. در این اثر، دو مفهوم بنیادین «ناز» و «نیاز» شالودۀ حرکت معنوی و عاطفی داستاناند. «ناز» بیانگر وقار، حجب و عقلانیت معشوق است؛ کنارهگیریای که شوق را در دل عاشق میافزاید و بر حرمت عشق میافزاید. در مقابل، «نیاز» نمود تسلیم، ایثار و فروتنی عاشق است که از رنج و اشتیاق، به درک عمیقتری از عشق و شناخت خویشتن میرسد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و تحلیل محتوایی، جلوههای ناز و نیاز را در سطوح گفتاری، رفتاری، عقلانی و عرفانی لیلی و مجنون بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که نازِ لیلی، نه نشانۀ بیمهری، بلکه جلوهای از خرد، عفت و خودآگاهی زنانه است و نیازِ مجنون نیز از سر ضعف نیست، بلکه نتیجۀ شور عرفانی و میل به فنا در معشوق است. نظامی از تعامل این دو نیروی متقابل، تصویری از عشق آرمانی میسازد که در آن، انسان در گذر از ناز و نیاز، از دلدادگی زمینی به شهود معنوی میرسد. بدینسان، لیلی و مجنون چکیدهای از ادبیات غنایی فارسی و تجلی پیوند عقل، احساس، عرفان و اخلاق در شعر فارسی است.
دانلودها
مراجع
1. Naseri F, Abdolhossein F. Analysis of the Manifestations of Lyrical Literature in Three Poems by Nizami with Emphasis on the Role of Women: Khosrow and Shirin, Layli and Majnun, and Haft Peykar. Interpretation and Analysis of Persian Language and Literature Texts (Dehkhoda). 2013;5(15):185-210.
2. Rezaei Ardani F. An Analytical-Comparative Critique of Nizami Ganjavi's Poems Khosrow and Shirin and Layli and Majnun. Journal of Lyrical Literature Studies. 2008(11):87-112.
3. Farajifar S, Khadivar H. Naz and Niaz in Lyrical Literature: Based on the Ghazals of Sanai, Hafez, and Vahshi Bafqi. Islamic Azad University, Bushehr Branch. 2012(13):177-92.
4. Anvari H. Farhang-e Bozorg-e Sokhan. Tehran: Sokhan; 2002.
5. Al-Fatani Tabrizi Aa-DH, Mayel Heravi N. Rashf al-Alhaz fi Kashf al-Alfaz, or Dictionary of Mystical Symbols in the Persian Language. 2 ed. Tehran: Mola Publications; 1998.
6. Sattari J. Sufi Love. 6 ed. Tehran: Markaz; 1995.
7. Eskoui N. Sa'ib Tabrizi and the School of Beauty in Islamic Mysticism. Kayhan Farhangi. 2005(320-321):76-81.
8. Sajjadi SJ. Dictionary of Mystical Terms and Expressions. 8 ed. Tehran: Tahouri Publications; 2007.
9. Ghazali A, Mojahid A. Collection of Persian Works. Tehran: Tehran University Press; 1979.
10. Ibn Munawar Mihni M, Shafi'i Kadkani M. Asrar al-Tawhid fi Maqamat al-Sheikh Abi Saeed. 1 ed. Tehran: Agah; 1987.
11. Razi Na-D, Al-Hosseini al-Nematollahi H. Mersad al-Ebad. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 1973.
12. Jam Namaqi A, Fazel A. Selected Siraj al-Sa'irin. Mashhad: Astan Quds Razavi Printing and Publishing Institute; 1989.
13. Nizami G, Hamidian S. Layli and Majnun. Tehran: Qatreh; 2015.
14. Hujviri AiU, Abedi M. Kashf al-Mahjub. Tehran: Soroush; 2010.
15. Yasrebi Y. The Place of Sharia in the Realm of Mysticism. Book Critique. 2005(35-36):93-128.
16. Ritter H, Zaryab Khoei A, Baybordi. The Ocean of the Soul. Tehran: Al-Hoda; 1998.
17. Bahr al-Olumi H. Commentary on Several Ghazals of Hafez. Tehran: Al-Zahra; 1991.
18. Yahaqqi MJ. Dictionary of Myths and Tales in Persian Literature. Tehran: Farhang Moaser; 2009.
19. Forouzanfar Ba-Z. Selected Mathnawi. Tehran: Mahtab; 1996.
20. Hafez Shirazi M, Khatib Rahbar K. Divan of Hafez's Ghazals. 27 ed. Tehran: Safi Ali Shah; 2000.
21. Khorramshahi Ba-D. Hafeznameh. 17 ed. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 2006.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Seyedeh Faegheh Hosseinnejad Ponli (Author); Zohreh Arab; Kobra Nodehi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
