کانونیسازی و وجوه هنری آن در داستانهای کوتاه هوشنگ گلشیری با تاکید بر نظریه ژرار ژنت
کلمات کلیدی:
کانونی سازی, داستان کوتاه, گلشیری, روایت شناسی, ژنتچکیده
کانونیسازی بهعنوان یکی از مفاهیم بنیادین روایتشناسی، نقشی تعیینکننده در چگونگی انتقال معنا، شکلگیری زاویة دید و سازماندهی آگاهی در متن داستانی دارد. با وجود اهمیت این مفهوم در نظریههای مدرن روایت، بررسی روشمند و منسجم آن در ادبیات داستانی معاصر فارسی، بهویژه در آثار هوشنگ گلشیری، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. مسئلة اصلی پژوهش حاضر آن است که کانونیسازی در داستانهای کوتاه گلشیری چگونه به آفرینش وجوه هنری روایت، از جمله ابهام، تعلیق، چندصدایی و مشارکت فعال خواننده، میانجامد و چه نسبتی میان انواع کانونیسازی و لایههای معنایی و ایدئولوژیک این داستانها برقرار است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایة مطالعات کتابخانهای انجام شده و در آن، داستانهای کوتاه «چنار»، «ملخ»، «دهلیز» و «شک شب است» بر اساس نظریة کانونیسازی ژرار ژنت تحلیل شدهاند. نتایج پژوهش نشان میدهد که گلشیری با بهکارگیری آگاهانة انواع کانونیسازی بیرونی، درونی و متغیر، و با جابهجایی هدفمند میان آنها، روایتهایی میآفریند که از قطعیت معنایی میگریزند و حقیقت را به امری سیال و چندوجهی تبدیل میکنند. کانونیسازی در این داستانها، افزون بر کارکرد ساختاری، بستری برای نقد اجتماعی و ایدئولوژیک، برجستهسازی تجربهی زیستة فردی و جمعی، و تقویت نقش فعال خواننده در فرآیند معناپردازی فراهم میآورد. این یافتهها نشان میدهد که کانونیسازی یکی از مهمترین مؤلفههای زیباییشناسی روایت در داستانهای کوتاه هوشنگ گلشیری بهشمار میآید.
دانلودها
مراجع
1. Ahmadi B. Text Structure and Interpretation. 10th ed. Tehran: Markaz Publishing; 2009.
2. Ranjbar M. Multilayered position and structure of focalization relationships in fiction (Case study: Three short stories Viria, The Survivor, The Dream). Literary Text Research. 2023;27(96):203-28.
3. Hasanzadeh I. One event, one historian, three narratives: A critical analysis of Kasravi's narratives of Sheikh Mohammad Khiabani's uprising. History and Historiography. 2019;29(23):97-117.
4. Bal M. Narratology: Introduction to the Theory of Narrative. Toronto: University of Toronto Press; 2009.
5. Genette G. Narrative Discourse: An Essay in Method. Tehran: SAMT Publications; 2019.
6. Rimmon-Kenan S. Narrative Fiction: Contemporary Poetics: Routledge; 2002.
7. Beyad M, Nemati F. Focalization in narrative. Literary Research. 2005;2(7):83-107.
8. Hosseini Sarvari N, Modabberi M, Jafari M. Focalization and distribution of awareness in the story of Khosrow and Shirin in the Shahnameh. New Literary Studies. 2019;52(1):47-70.
9. Jahn M. A narratological approach to focalization. Ketab-e Mah-e Adabiyat. 2010(157):22-31.
10. Jorgensen MW, Phillips LJ. Discourse Analysis as Theory and Method. Tehran: Ney Publishing; 2013.
11. Nekooei R, Hassanli K, Hesampour S. Investigating the narrative possibilities and limitations of focalization types in creating suspense and surprise in the novel Bamdad-e Khomar. Literary Criticism. 2021;12(46):7-47.
12. Akbari F. Evaluating algorithmic bias in predictive policing. Journal of Behavioral Sciences and Technology. 2021(3):79-90.
13. Golshiri H. The Dark Side of the Moon. Tehran: Niloufar Publications; 2001.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Abdolhossein Shahamatijouibari (Author); Hesam Ziaee; Hosein Ali Pasha pasandi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
