بررسی تطبیقی تابعه در شعر کهن ایران و عرب بر اساس روانشناسی تحلیلی یونگ
کلمات کلیدی:
تابعه, شعر, یونگ, ناخودآگاه جمعی, کهنالگو, آنیماچکیده
شعر کهن ایران و عرب، شاعران را دارای جنّی کمک¬رسان به نام تابعه می¬دانست که به شاعر، شعر یا امور غیبی را الهام می¬کرد و شاعران را مجنون (جنزده) می¬پنداشت. پژوهش حاضر که با تاکید بر اهمیت مطالعات بینارشتهای به طور عام و ارتباط ادبیات و روان شناسی به طور خاص انجام شده در پی اثبات این فرضیه است که تابعه در شعر کهن ایران و عرب از دیدگاه روانشناسی تحلیلی یونگ همان آنیمای مورد نظر یونگ است. لذا هدف مشخص این جستار که با رویکردی تطبیقی و سنجشی، به روش توصیفی تحلیلی و بر اساس مکتب امریکایی انجام شده آن است که تابعه را بر اساس گزارههای روانشناسی تحلیلی یونگ در شعر کهن ایران و عرب واکاوی نماید. یافتههای پژوهش نشان میدهد تابعه با برخی ویژگیهای آنیما از قبیل خرد درونی و راهنما بودن، ناشناخته بودن، ظهور در خواب و رویا و تاریکی و بهویژه الهامبخش بودن آن تطابق دارد. نتایج پژوهش نشان میدهد تابعه، نه بهصورت یک شخصیت ناشناختهای که در منابع کهن از آن با عنوان شیطان یا جنی کمکرسان یاد شدهاست؛ بلکه بخشی از روان و ناخودآگاه جمعی خود شاعر و بهطور دقیقتر مادینه روان خود شاعر است. این یافته تاکیدی است بر همان نظر پیشینیان که شاعران در سرایش اشعار همواره الهاماتی از عالم غیب دریافت میداشتهاند؛ این عالم غیب بر اساس روانشناسی تحلیلی یونگ همان عالم ناخودآگاهی جمعی شاعر است. این یافته بار دیگر بر جهانشمول بودن، ابتدایی و غریزی بودن کهنالگوها صحه گذاشته، زمینه مناسبی برای مطالعات بینارشتهای که از حوزههای مهم پژوهش در ادبیات تطبیقی است را فراهم میسازد.
دانلودها
مراجع
1. Shamisa S. Story of a Soul. Tehran: Ferdows; 2004.
2. Zarrinkoub A. Literary Criticism. Tehran: Sokhan; 1990.
3. Ghaemi F. Theoretical Foundations of the Mythological Approach and its Method of Application in Reading Literary Texts. Literary Criticism. 2010;3(11):33-56.
4. Hosseini M, editor Archetypes in Classical Persian Literature. Proceedings of the 7th Conference on Persian Language and Literature; 2013; Hormozgan University.
5. Jung CG. Man and His Symbols. Tehran: Jami; 1998.
6. Jung CG. Modern Man in Search of a Soul. 1st ed. Tehran: Golban; 2001.
7. Gordon WK. Introduction to Archetypal Criticism. Adabestan. 1991(16).
8. Milton J. Paradise Lost. 2nd ed. Tehran: Nakhostin; 2001.
9. Jung CG. Four Archetypes. Mashhad: Astan Quds Razavi; 1989.
10. Anousheh H. Encyclopedia of Persian Literature. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance; 1997.
11. Yavari H. Psychoanalysis and Literature. Tehran: Sokhan; 2007.
12. Shamisa S. Literary Criticism. 2nd ed. Tehran: Ferdows; 1999.
13. Shamisa S. Literary Genres. 9th ed. Tehran: Ferdows; 2002.
14. Shamloo S. Schools and Theories in Personality Psychology. Tehran: Roshd; 2003.
15. Jamshidian H. The Wind-like Lady. Literary Research Quarterly. 2006(12 & 13).
16. Shayeganfar H. Literary Criticism. Tehran: Dastan; 2001.
17. Jung CG. Dreams. 2nd ed: Routledge; 2001.
18. Aryanpur A. Freudism with References to Literature and Mysticism. Tehran: Amirkabir; 1978.
19. Seif A. Analysis of the Manifestation of Anima and Animus Archetypes in Tahereh Saffarzadeh's Poetry. Woman in Culture and Arts. 2012;4(1).
20. Abbas I. Poets' Devils: Arabic Poetry Between Inspiration and the Effort of Talent. Ketab-e Mah-e Adabiyat. 2013(189):75.
21. Shabanlou A. The Poetic Follower (Tabi'ah) in Persian Poetry with a Look at Amaq. Persian Language and Literature Quarterly (Islamic Azad University, Sanandaj). 2009;1(1).
22. Fazayeli S. Dictionary of Oddities: Rituals, Myths, Customs, etc. Tehran: Cultural Heritage Organization, Anthropology Research Center; 2005.
23. Sarfi MR, Eshghi J. Positive Manifestations of Anima in Persian Literature. Literary Criticism. 2008(3).
24. Plato. Collected Works. Tehran: Kharazmi; 2001.
25. Shamisa S. A Look at Sepehri. 3rd ed. Tehran: Morvarid; 1993.
26. Naser Khosrow AMi. Divan of Naser Khosrow. Tehran: Ghatreh; 1999.
27. Al-Fakhuri H. History of Arabic Literature. 8th ed. Tehran: Tous; 2009.
28. Nizami Ganjavi EbY. Khamsa (Based on Vahid Dastgerdi's Edition). Tehran: Safi Ali Shah; 1998.
29. Marzabani. Al-Muwashah. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyah; 1995.
30. Ibn Khaldun A. The Muqaddimah. 7th ed. Tehran: Elmi Farhangi; 1990.
31. Abdel-Jalil JM. History of Arabic Literature. 4th ed. Tehran: Amirkabir; 2002.
32. Jamzad E. Anima in Shamloo's Poetry. Tehran: Negah; 2014.
33. Shafiei Kadkani MR. Whips of the Journey (Tazianeh-haye Solook). 2nd ed. Tehran: Agah; 1997.
34. Hamadani BA. Maqamat. Tehran: Amirkabir; 2008.
35. Shayegan D. Henry Corbin: Horizons of Spiritual Thinking in Iranian Islam. Tehran: Agah; 1992.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Lida Namdar (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.