تحلیل تطبیقی هنر تصویرسازی از طریق استعاره در شعر خیام و ابوالعلاء معری
کلمات کلیدی:
تحلیل تطبیقی, خیام, ابوالعلاء معری, استعاره, جهانبینیچکیده
حکیم عمر خیام و ابوالعلاء معری، دو شاعر-فیلسوف برجسته در جهان اسلام، با وجود اشتراکات فکری عمیق در شکاکیت، خردگرایی و نقد باورهای رایج، به دو جهانبینی کاملاً متضاد دست یافتند. خیام به لذتگرایی و اغتنام فرصت روی آورد، در حالی که معری بدبینی مطلق و زهد افراطی را برگزید. این تضاد، بستری منحصربهفرد برای بررسی چگونگی تجلی فلسفه در هنر کلامی فراهم میکند. هدف اصلی این پژوهش، فراتر از یک مقایسه سطحی، تحلیل تطبیقی و ساختاری هنر تصویرسازی از طریق استعاره در شعر این دو اندیشمند است. مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه جهانبینی لذتگرای خیام و جهانبینی بدبینانه معری، به ترتیب، به خلق دو مجموعه از تصاویر هنری و استعارههای کاملاً منجر شده است و این تصاویر چگونه به ابزار اصلی اندیشهورزی آنها تبدیل شدهاند. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. در این راستا، ابتدا مبانی نظری مرتبط با تصویرسازی و استعاره تعریف شده، سپس با تحلیل محتوای کیفی رباعیات خیام و لزومیات معری، استعارههای کانونی هر شاعر شناسایی و دستهبندی شدهاند. در گام نهایی، این نظامهای استعاری به صورت مجزا و سپس در کنار یکدیگر مقایسه شدهاند تا وجوه افتراق و اشتراک آنها در بازتاب اندیشه فلسفیشان آشکار گردد. نتایج نشان میدهد که هنر تصویرسازی استعاری هر شاعر، بازتاب مستقیم و ابزار تحقق جهانبینی اوست. خیام از استعارههای حسی و ملموس (کوزه، می، سبزه) برای تأکید بر ارزش زندگی مادی و ضرورت شادمانی آنی بهره میبرد. در مقابل، معری با استعارههای انتزاعی و گزنده (تن چون زندان، دنیا چون جیفه) به شکل منطقی، شر بودن وجود و لزوم پرهیز از آن را اثبات میکند. در نهایت، تصویرسازی برای این دو شاعر نه آرایهای ادبی، بلکه یک «کنش فلسفی» برای مواجهه با معمای هستی است.
دانلودها
مراجع
1. Shafiei Kadkani MR. Images of Imagination in Persian Poetry. Tehran: Agah Publications; 1997.
2. Tehranian M, Reyahi Zamin Z. A Study of Sa'eb's Artistic Creativity in Imagery Using the Tools and Methods of Pun. Sabk Shenasi-ye Nazm va Nasr-e Farsi (Bahare Adab) (Stylistics of Persian Poetry and Prose (Spring of Literature)). 2016;9(2):37-55.
3. Razzaghi Harikandaei H. The Role of Quranic Artistic Imagery on the Concept of Verses Without Changing the Meaning. Pajouheshnameh Tafsir va Zaban Quran (Quranic Interpretation and Language Research Journal). 2024;12(2):32-42.
4. Mohammadzadeh M, Sarvin S, Jamshidpour S. The Manifestation of Imagination in Contemporary Illustration Art (Case Study of the Works of Farshid Mesghali and Heinz Edelman). Faslnameh Elmi Moasseseh Amoozesh Ali Ferdows (Scientific Quarterly of Ferdows Higher Education Institute). 2023;4(12):90-109.
5. Shamisa S. Bayan va Ma'ani. Tehran: Mitra; 2004.
6. Homa'i J. Fonun-e Balaghat va Sanā'at-e Adabi. Tehran: Homa; 1994.
7. Lakoff G, Johnson M. Metaphors We Live By. Tehran: Elm Publications; 2012.
8. Sojoodi F. Applied Semiotics. Tehran: Elm Publications; 2013.
9. Hedayat S. Taraneh-ha-ye Khayyam. Tehran: Amir Kabir; 1974.
10. Khorramshahi B. Khayyam-Nameh. Tehran: Elmi va Farhangi; 1998.
11. Zarrinkoob A. Ba Karavan-e Holleh. Tehran: Elmi va Farhangi; 2005.
12. Hussein T. Tajdid Dhikri Abi al-'Ala'. Cairo: Matba'at al-Sa'adah; 1915.
13. Khayyam OiI. Rubaiyat of Hakim Omar Khayyam of Neyshabur. Tehran: Asatir Publications; 1994.
14. Al-Ma'arri AA. Luzum ma la Yalzam (The Necessity of What is Not Necessary - The Luzumiyyat). Beirut: Dar al-Qalam; 1983.
15. Nicholson RA. Studies in Islamic Poetry. Cambridge: Cambridge University Press; 1921.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mohamadreza Beigi; Godarz Kakavandi, Farideh Akhavan Palangsaraei (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.