نگاشت فقدان: واکاوی سبکهای استعارهپردازی غم در سینمای مردانه و زنانه دفاع مقدس (مطالعه موردی: فیلمهای «بادیگارد» و «شیار ۱۴۳»)
کلمات کلیدی:
استعاره مفهومی, غم, سینمای دفاع مقدس, جنسیت, استعارههای هیجانی, الگوی کووچشچکیده
غم یکی از بنیادیترین تجربههای عاطفی در روایتهای مرتبط با جنگ است و شیوه مفهومسازی آن میتواند بازتابی از نگرشهای فرهنگی، اجتماعی و جنسیتی نسبت به تجربه فقدان باشد. پژوهش حاضر با تکیه بر نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون (1980) و الگوی سهگانه استعارههای هیجانی کووچش (2010) به بررسی سبکهای استعارهپردازی غم در دو فیلم شاخص سینمای دفاع مقدس میپردازد: «بادیگارد» (ابراهیم حاتمیکیا، ۱۳۹۴) به عنوان نمونهای از روایت مردانه و «شیار ۱۴۳» (نرگس آبیار، ۱۳۹۲) به عنوان نمونهای از روایت زنانه از تجربه جنگ. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی با رویکرد تلفیقی کمی و کیفی است. در مرحله کمی، استعارههای مفهومی مرتبط با غم در دیالوگها و موقعیتهای روایی دو فیلم استخراج و بر اساس سه الگوی «احساس–واکنش»، «علت احساس» و «علت احساس و واکنش» طبقهبندی شدند؛ سپس فراوانی و توزیع آنها مقایسه شد. یافتههای آماری نشان میدهد که فراوانی استعارههای غم در «شیار ۱۴۳» با ۵۰ مورد (۵۶ درصد) به طور قابل توجهی بیشتر از «بادیگارد» با ۱۱ مورد (۲۲ درصد) است. همچنین الگوی توزیع انواع استعارهها در دو فیلم متفاوت است: در «بادیگارد» استعارههای «احساس–واکنش» با ۵۴ درصد بیشترین سهم را دارند، در حالی که در «شیار ۱۴۳» سهم این نوع به ۳۲ درصد کاهش یافته و در مقابل، استعارههای «علت احساس» (۲۸ درصد) و «علت احساس و واکنش» (۲۰ درصد) حضور پررنگتری یافتهاند. تحلیل کیفی نمونههای شاخص نشان میدهد که در روایت مردانه، غم عمدتاً به صورت واکنش عاطفی فوری و فشرده بازنمایی میشود که اغلب با خشم، انزوا یا میل به رهایی همراه است؛ در حالی که در روایت زنانه، غم در قالب فرایندی تدریجی و معناپردازانه تصویر میشود که از طریق استعارههایی مبتنی بر زمان، رنج زیسته و انتظار شکل میگیرد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که جنسیت کارگردان نه تنها بر میزان حضور غم در روایت جنگی اثر میگذارد، بلکه در نحوه مفهومسازی استعاری و سبک مواجهه وجودی با فقدان نیز نقش معناداری ایفا میکند.
دانلودها
مراجع
1. Holmes J. An Introduction to Sociolinguistics: Longman; 1992.
2. Tannen D. Gender and Conversational Interaction: Oxford University Press; 1993.
3. Lakoff G, Johnson M. Metaphors We Live By: University of Chicago Press; 1980.
4. Kövecses Z. Metaphor: A Practical Introduction: Oxford University Press; 2010.
5. Kövecses Z. Metaphor and Emotion: Language, Culture and Body in Human Feeling: Cambridge University Press; 2000.
6. Kövecses Z. Metaphor in Culture: Universality and Variation: Cambridge University Press; 2005.
7. Safaei Asl A, Karimi H, Mohammadi M. Conceptual Metaphors of Sadness in the Persian Language. Journal of Linguistics and Khorasan Dialects. 2016;8(1):103-22.
8. Karbalaei Z, Rabiepour S. The Role of Gender and Culture in Metaphors of Happiness and Fear. Language and Discourse Studies. 2022;8(3):112-34.
9. Barzegar A, Rezaei V, Karimi M. Objectification of Abstract Concepts in Religious Texts. Cognitive Linguistics Research. 2024;11(2):45-67.
10. Martinez MA. Multimodal Metaphors in War Cinema. Visual Communication. 2024;23(1):78-102.
11. Kweon S, Park D. Trauma and Metaphor in Post-War Films. Journal of Film and Emotion. 2025;12(2):215-40.
12. Mirzabeigi J, Safaei Asl A, Abbasi A. A Comparative Analysis of Emotional Metaphors in the Poems of Forough Farrokhzad and Ahmad Shamlou. Comparative Literary Research. 2019;7(4):89-114.
13. Hatamikia E. Bodyguard: Farabi Cinema Foundation; 2015.
14. Abyar N. Track 143: Owj Arts and Media Organization; 2013.
15. Croft W, Cruse DA. Cognitive Linguistics: Cambridge University Press; 2004.
دانلودها
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Sheyda Eskandari (Author); Arezu Molavi Vardanjani; Mohammad Alipour (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
