واکاوی تطبیقی ریخت‌شناسی افسانه‌های عامیانه فارسی و ترکی با تکیه بر الگوی ساختاری ولادیمیر پراپ (مطالعه موردی: افسانه‌های ایرانی؛ جلد اول و افسانه‌های دیار شهریار)

نویسندگان

  • رحیم چابک دانشجوی دکتری ، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مهاباد ، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0008-2439-9198
  • فرشاد ولی زاده گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مهاباد ، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران نویسنده
  • نسرین چیره گروه زبان و ادبیات فارسی،واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-6825-0565

کلمات کلیدی:

ریخت‌شناسی, ولادیمیر پراپ, افسانه‌های عامیانه, افسانه‌های فارسی, افسانه‌های ترکی

چکیده

افسانه‌های عامیانه به‌عنوان بخشی مهم از فرهنگ و ادبیات شفاهی، بازتاب‌دهنده باورها، ارزش‌ها، جهان‌بینی و شیوه زندگی جوامع هستند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تطبیقی ساختار روایی افسانه‌های عامیانه فارسی و ترکی و بررسی میزان انطباق آن‌ها با الگوی ریخت‌شناسی ولادیمیر پراپ انجام شده است. این پژوهش از نظر روش، کیفی و با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی انجام گرفت. جامعه پژوهش شامل افسانه‌های دو مجموعه «افسانه‌های ایرانی؛ جلد اول» به گردآوری محمد قاسم‌زاده و «افسانه‌های دیار شهریار» به گردآوری جعفر کوهی است. داده‌ها به شیوه اسنادی و کتابخانه‌ای گردآوری و هر روایت به‌عنوان واحد تحلیل در نظر گرفته شد. سپس ساختار افسانه‌ها بر اساس ۳۱ خویشکاری و هفت حوزه کنش شخصیت‌ها در الگوی پراپ بررسی و از نظر حضور، حذف، تکرار، ادغام و جابه‌جایی خویشکاری‌ها با یکدیگر مقایسه شدند. یافته‌ها نشان داد که افسانه‌های هر دو مجموعه، با وجود تفاوت‌های زبانی و فرهنگی، در بسیاری از موارد از الگوی بنیادین مشترکی شامل ایجاد فقدان یا آسیب، حرکت قهرمان، قرارگرفتن در معرض آزمون، دریافت یاری، مبارزه، پیروزی، رفع کمبود و بازگشت پیروی می‌کنند. بااین‌حال، انطباق روایت‌ها با الگوی کلاسیک پراپ کامل و مکانیکی نیست و متناسب با زمینه‌های فرهنگی و روایی، برخی خویشکاری‌ها حذف، تکرار یا با یکدیگر ادغام شده‌اند. افسانه‌های ایرانی ساختاری منسجم‌تر و نزدیک‌تر به الگوی کلاسیک پراپ دارند، درحالی‌که افسانه‌های دیار شهریار کوتاه‌تر، فشرده‌تر و ساده‌تر بوده و در آن‌ها برخی نقش‌های روایی، مانند یاریگر و بخشنده، در یک شخصیت ادغام شده‌اند. در مجموع، نتایج نشان می‌دهد که نظریه پراپ چارچوبی مناسب برای تحلیل تطبیقی افسانه‌های فارسی و ترکی است؛ بااین‌حال، کاربست آن باید با توجه به ویژگی‌های بومی، فرهنگی، زبانی و شیوه انتقال روایت‌ها صورت گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Avand S, Ahmadi R. Morphology of the Tale 'Pistachio and the Seven Brothers' from Simorgh: Tales of the People of Iran Based on Vladimir Propp's Theory. Ormazd Research Journal. 2018(42):39-53.

2. Neghabi A, Pourasiab Dizaj T. A Plot-Structure Analysis of Azerbaijani Folk Tales. Culture and Folk Literature. 2018;6(22):125-50.

3. Kiani S. Morphology of Qashqai Tribal Folktales Based on Propp's Theory with Emphasis on the Tale 'Seydi Khan and Parizad'. Tehran, Iran2020.

4. Allami Z, Ahmadi H. Morphology of the Tales of Destiny, Tamati, and Tiztan from Iranian Folktales Based on Propp's Model. Research Journal of Fiction Literature. 2019;8(1):69-94.

5. Propp V. Morphology of the Folktale. 2nd ed. Badre'i F, editor: Tous Publications; 2007.

6. Abyar F. A Study of the Folk Tale 'The Foal of Cloud and Wind' Based on Vladimir Propp's Morphological Model. Tbilisi, Georgia2021.

7. Mahmoudi Kouhi M, Hatampour S. Morphology of Bakhtiari Folk Tales Based on Vladimir Propp's Model. Tribal and Nomadic Studies. 2017;7(2):111-32.

8. Noaliabad K, Farzi H, Amani Astamal R. A Structural Study of Ten Tales from Local Azerbaijani Folklore Based on Vladimir Propp's Theory. Quarterly Journal of Literature and Local Languages of Iran. 2023;13(3):45-68.

9. Azarinoush S. Kurdish Folktales: Jeyhoun Publications; 2013.

10. Farzi H, Fakhimi Faryabi F. Morphology of 'The Seven Labors of Rostam' from Ferdowsi's Shahnameh Based on Vladimir Propp's Theory. Epic Literature Research Journal. 2013;9(16):125-46.

11. Fallah Nadali M, Gorji M, Aboumahboub A. Morphology of the Poem Amir and Gowhar Based on Vladimir Propp's Theory. Culture and Folk Literature. 2017;5(15):113-35.

12. Ghadiri Samian K, Asadollahi K. A Comparison of the Azerbaijani Tale 'Fatemeh Khanom' and the Western Tale 'The Kind Girl of the Stars' Based on Vladimir Propp's Morphological Model. Shahriyar Studies. 2021;8(33):519-38.

13. Kouhi J. Folktales of Shahriyar: Oral Literature of Azerbaijan: Soureh Mehr Publications; 2010.

14. Derakhshannasab A, Fahimkalam M, Mohseni M. A Comparative Study of the Narrative Structure of the Tale 'Gonbad-e Meshkin' and Voltaire's 'Zadig' Based on Vladimir Propp's Morphological Components. Research in French Language and Translation. 2020;3(1):71-88.

15. Ahmadi H, Allami Z. A Study of Vahshi Bafqi's Nazem and Manzur Based on Propp's Morphological Model. Research Journal of Fiction Literature. 2023;12(1):1-24.

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

چابک ر. .، ولی زاده ف.، و چیره ن. . (1404). واکاوی تطبیقی ریخت‌شناسی افسانه‌های عامیانه فارسی و ترکی با تکیه بر الگوی ساختاری ولادیمیر پراپ (مطالعه موردی: افسانه‌های ایرانی؛ جلد اول و افسانه‌های دیار شهریار). گنجینه زبان و ادبیات فارسی، 3(2)، 1-21. https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/view/488

مقالات مشابه

71-80 از 258

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.