واکاوی نظام تقابلهای دوگانه در اشعار پایداری محمدرضا شفیعی کدکنی بر پایه نظریه ساختارگرایی
کلمات کلیدی:
محمدرضا شفیعی کدکنی, ساختارگرایی, تقابلهای دوگانه, شعر معاصر فارسی, گفتمان پایداریچکیده
در رویکرد ساختارگرایی، معنا در متن ادبی حاصل شبکهای از روابط افتراقی میان نشانههاست و تقابلهای دوگانه یکی از بنیادیترین سازوکارهای سازماندهی این روابط به شمار میآیند. شعر محمدرضا شفیعی کدکنی نیز با تکیه بر نظامی از تقابلهای معنایی، ساختاری چندلایه از دلالتهای اجتماعی، تاریخی و عاطفی را پدید میآورد که در بسیاری از موارد با گفتمان پایداری در شعر معاصر فارسی پیوند مییابد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی کارکرد تقابلهای دوگانه در اشعار شفیعی کدکنی و تبیین نقش آنها در سازماندهی ژرفساخت معنایی این اشعار انجام شده است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی با تکیه بر مبانی نظری ساختارگرایی و نشانهشناسی ادبی است و چارچوب نظری آن بر دیدگاههای فردینان دو سوسور، کلود لویاستروس و نظریهپردازان نقد ساختارگرا استوار است. پیکره پژوهش بهصورت هدفمند از میان اشعار مجموعههای «در کوچهباغهای نیشابور»، «از بودن و سرودن» و «هزاره دوم آهوی کوهی» انتخاب شد و واحدهای دلالتی در سطح واژگانی، تصویری و گفتمانی استخراج و تحلیل گردید. نتایج پژوهش نشان میدهد که نظام معنایی این اشعار بر مجموعهای از تقابلهای محوری مانند حرکت/ماندگی، آزادی/اسارت، امید/یأس، نور/تاریکی، صدا/سکوت و زندگی/تباهی استوار است. این تقابلها با ایجاد شبکهای از روابط دلالتی، عناصر طبیعی و تصاویر شاعرانه را به نشانههایی ایدئولوژیک در گفتمان مقاومت تبدیل میکنند و از طریق تنش میان قطبهای متضاد، پویایی معنایی متن را شکل میدهند. در نتیجه، تقابلهای دوگانه در شعر شفیعی کدکنی نه صرفاً شگردی بلاغی، بلکه سازوکاری ساختاری برای تولید معنا و بازنمایی تجربه تاریخی و اجتماعی در چارچوب گفتمان پایداری به شمار میآیند.
دانلودها
مراجع
1. Saussure Fd. Course in General Linguistics. Harris R, editor. London: Duckworth; 1983.
2. Levi-Strauss C. Structural Anthropology. New York: Basic Books; 1963.
3. Barthes R. Image, Music, Text. London: Fontana Press; 1977.
4. Mirabedini H. A History of Iranian Fiction. Tehran: Cheshmeh Publishing; 2017.
5. Karimi Gharababa S. Chain Images in the Poetry of Shafiei Kadkani. Research Journal of Literary Criticism and Rhetoric. 2020;9(1):85-101.
6. Shafiei Kadkani MR. Imagery in Persian Poetry. Tehran: Agah Publications; 2007.
7. Pournamdarian T. Symbol and Symbolic Narratives in Persian Literature. Tehran: Soroush Publications; 2009.
8. Baghinejad A. The Manifestation and Presence of Nature in the Poetry of Shafiei Kadkani. Baharestan-e Sokhan Quarterly. 2017;14(35):239-58.
9. Ghadami A, Mahmoudi Chabok V. Classification of Symbols in the Poetic Context of Dr. Mohammad Reza Shafiei Kadkani. Proceedings of the International Conference on Language, Literature, History, and Civilization2022.
10. Karimi A, Zalnejad H. An Examination of the Symbolic Manifestations of Nature in the Poetry of Mohammad Reza Shafiei Kadkani. Specialized Quarterly of Persian Language and Literature. 2016;6(12):89-119.
11. Norouzi Y. Regionalism, Nature, and Their Place in the Poetic Imagery of Shafiei Kadkani. Baharestan-e Sokhan. 2019:24-119.
12. Al-Buyeh Langroudi A, Zarei Kefayat H. A Comparative Study of the Concept of Poetic Image in the Critical Views of Mohammad Reza Shafiei Kadkani and Jaber Asfour. 2016;6(22):1-22.
13. Shakeri J, Ghayeb Hosseini Z, Abbaszadeh M. A Semiotic Analysis of the Poetry of Mohammad Reza Shafiei Kadkani: Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Faculty of Literature and Humanities; 2015.
14. Poshtdar AM, Jamshidi K. An Examination of Symbolism in the Poem Another Seven Labors from Mohammad Reza Shafiei Kadkani's Collection Night Song. 2015.
15. Raeiat Hassanabadi A. An Analysis of the Reasons for the Discursive Opposition between Mohammad Reza Shafiei Kadkani and Yadollah Royaee. Persian Language and Literature. 2015;9(34):129-52.
16. Hawkes T. Structuralism and Semiotics. London: Routledge; 2003.
17. Culler J. Structuralist Poetics: Structuralism, Linguistics and the Study of Literature. London: Routledge; 1975.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 محمد نادر شریفی

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.