بررسی کاربرد و نقش مفاهیم و جلوههای بهشت و دوزخ در کلیات سعدی
کلمات کلیدی:
کلیات سعدی, بهشت و دوزخ, سبکشناسی, اخلاق, جمالپرستی عرفانیچکیده
مفاهیم «بهشت» و «دوزخ» در منظومه فکری سعدی، فراتر از انگارههای کلامیِ صرف، به مثابه ابزارهایی سبکشناختی برای تبیین جهانبینی اخلاقی، غنایی و عرفانی شاعر به کار گرفته شدهاند. پژوهش حاضر با هدف بررسی کارکرد و نقش این دو مفهوم در کلیات سعدی، با روش توصیفی-تحلیلی به واکاوی لایههای معنایی و آرایههای ادبیِ مرتبط با آنها میپردازد. یافتههای تحقیق نشان میدهد که سعدی با رویکردی چندوجهی، بهشت و دوزخ را از ساحت انتزاعی خارج کرده و به ساحتِ تجربههای ملموس انسانی میکشاند. در ساحت غنایی، او با استفاده از تشبیه تفضیل و اغراق، جمال معشوق را بر نعمات بهشتی مرجح میداند؛ در ساحت تعلیمی، این دو مفهوم را به مثابه «تجسم اعمال» و پیامدِ منطقی خوی نیک و بد ترسیم میکند؛ و در ساحت عرفانی، بهشت را در برابرِ شهودِ حق، حجابی میبیند که عارفِ واصل باید از آن عبور کند. سعدی با نبوغ خود در آمیختن صنایع ادبی چون پارادوکس، تجاهلالعارف و تمثیل با مفاهیم فرجامشناختی، نشان میدهد که بهشتِ نقد در «وصال» و «اخلاقِ حسنه» و دوزخِ مجسم در «فراق» و «مصاحبت با نااهلان» نهفته است. این پژوهش در نهایت تبیین میکند که تصویرگریهای سعدی از بهشت و دوزخ، در خدمتِ نظامسازی برای زندگی سعادتمندانه در هر دو جهان است و او چگونه توانسته است میانِ واقعگراییِ اجتماعی و آرمانگراییِ قدسی پیوندی ارگانیک برقرار سازد.
دانلودها
مراجع
1. Zarrinkoub A. The Value of Sufi Heritage. 9th ed. Tehran: Amirkabir; 2000.
2. Khatami A. Sa'di-Nameh: Research on Sa'di's Thoughts and Works. Tehran: Elm; 2001.
3. Yousefi G. Bright Spring: A Meeting with Poets. Tehran: Elmi; 2005.
4. Khorramshahi B. Sa'di's Mind and Language. Tehran: Qatreh; 2007.
5. Ahmadi Birjandi A. Manifestations of Heaven and Hell in Persian Literature. Meshkat Magazine. 1996(50):176-92.
6. Mohammadi M. A Study of Archetypes of Heaven and Hell in Attar's Poems. Journal of Literature, Mysticism, and Philosophy Studies. 2022;8(4):48-58.
7. Bamdadi B, Ansari Satlo A. The Mystical Perspective of Rumi and Dante on Heaven and Hell. Oromazd Research Journal. 2017(37):160-80.
8. Amiri J, Tahmasebi A. Heaven and Hell in the Works of Zahawi and Bahar. Quarterly Journal of Comparative Literature. 2016;8(14):47-70.
9. Sa'adat R. The Manifestation of Paradise in Mysticism. Tehran: Negah-e Emrouz; 2007.
10. Jahangard F, Hajabi Sargorouei A, editors. A Study of the Imagery of Heaven and Hell in Sufi Prose Texts up to the Seventh Century. The 7th Conference on Research in Persian Language and Literature; 2013.
11. Khazaeli M. Mystical Thoughts. Tehran: Saravin; 2013.
12. Ghazali M. Makatib-e Ghazali: Letters of Ghazali. Eqbal Ashtiani A, editor. Tehran: University of Tehran Press; 1954.
13. Ayn al-Qudat Hamadani AiM. Tamhidat. 4th ed. Osseiran A, editor. Tehran: Manouchehri; 1991.
14. Shafiee Kadkani MR. Imagery in Persian Poetry. 8th ed. Tehran: Agah; 2001.
15. Berthels YE. Sufism and Sufi Literature. Tehran: Amirkabir; 2009.
16. Dashtestani H. Stylistics of Sa'di's Ghazal. Shiraz: Navid-e Shiraz; 2013.
17. Sa'di Shirazi Ma-D. Kolliyat-e Sa'di. Foroughi MA, editor. Tehran: Qoqnoos; 2024.
18. Pournamdarian T. Symbol and Symbolic Stories in Persian Literature. Tehran: Elmi va Farhangi; 2006.
19. Zarrinkoub A. With the Caravan of Hilla. Tehran: Elmi; 2000.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 Tahereh Soleimani (Author); Shahrokh Hekmat; Ali Eskandari (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
