تحلیل مؤلفههای قهرمانگرایی در شاهنامه و مقایسه آن با الگوهای قهرمانی در اسطورههای یونان
کلمات کلیدی:
قهرمانگرایی, شاهنامه, اساطیر یونان, ادبیات تطبیقی, حماسهچکیده
قهرمانگرایی یکی از مهمترین مفاهیم در ادبیات حماسی و اسطورهای است که بازتابدهنده ارزشها، باورها و جهانبینی فرهنگی جوامع مختلف به شمار میآید. شاهنامه فردوسی به عنوان مهمترین اثر حماسی ایران و اساطیر یونان به عنوان یکی از بنیانهای اسطورهای تمدن غرب، هر دو مجموعهای از روایتهای قهرمانی را در خود جای دادهاند که بررسی آنها میتواند به شناخت بهتر مفهوم قهرمان در دو سنت فرهنگی متفاوت کمک کند. هدف پژوهش حاضر تحلیل مؤلفههای قهرمانگرایی در شاهنامه و مقایسه آن با الگوهای قهرمانی در اساطیر یونان است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. در این مطالعه، ویژگیهای قهرمانان در شاهنامه و اساطیر یونان از جنبههایی مانند خاستگاه قهرمان، رابطه با نیروهای ماورایی، نقش سرنوشت، جایگاه اخلاق و فضیلت، و همچنین نقش جامعه و افتخار فردی مورد بررسی قرار گرفته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که اگرچه در هر دو سنت ویژگیهایی همچون شجاعت، قدرت و عبور از آزمونهای دشوار از عناصر اصلی قهرمانگرایی محسوب میشوند، اما تفاوتهایی اساسی در نوع نگاه به قهرمان وجود دارد. در شاهنامه، قهرمان غالباً در چارچوب ارزشهای اخلاقی و مسئولیتهای اجتماعی تعریف میشود، در حالی که در اساطیر یونان تأکید بیشتری بر تواناییهای فردی، افتخار شخصی و نقش سرنوشت دیده میشود. نتایج این پژوهش نشان میدهد که مفهوم قهرمان در هر فرهنگ بازتابدهنده نظام ارزشی و نگرشهای اجتماعی همان جامعه است. از این رو، مطالعه تطبیقی قهرمانان شاهنامه و اساطیر یونان میتواند درک عمیقتری از ساختارهای فرهنگی و ادبی این دو سنت فراهم آورد و زمینه را برای پژوهشهای گستردهتر در حوزه مطالعات تطبیقی اسطوره و حماسه فراهم سازد.
دانلودها
مراجع
1. Rezaei M. Analysis of the hero archetype in Iranian and Greek myths based on a comparative approach. Comparative Literature Quarterly. 2020;8(4):89-112.
2. Ferdowsi A. Shahnameh. Khaleghi Motlagh J, editor. Tehran: Center for the Great Islamic Encyclopedia; 2007.
3. Ahmadi F, Mohammadi A. A comparative study of the hero character in Ferdowsi's Shahnameh and Homer's Iliad. Comparative Literature Research. 2019;12(2):45-67.
4. Fallah G, Rezaei N. A study and comparison of the four heroic periods of the Shahnameh based on archetypal criticism. Literary Text Research. 2015;19(65):161-89.
5. Mahmoudi Najafabadi M. A comparative study of two hero archetypes: The fate-believing hero in Greek tragedy and the free/rebellious hero in the Shahnameh [Master's thesis]: Tehran University of Art; 2025.
6. Wellek R. Theory of literature. Movahed Z, editor. Tehran: Scientific and Cultural Publications; 2011.
7. Shamisa S. Literary genres. Tehran: Mitra Publications; 2016.
8. Kabiri Z, editor A comparative study of the concept of the hero in Ferdowsi's Shahnameh and contemporary resistance literature. Fourth National Conference on Applied Ideas in Educational Sciences, Psychology, and Cultural Studies; 2025; Bushehr.
9. Babakhani M, editor The reflection of the hero's trial archetype in Ferdowsi's Shahnameh. National Conference of the Association for the Promotion of Persian Language and Literature of Iran; 2012.
10. Bigdeli K. A comparative study of the two myths of Iranian Siavash and Greek Narcissus based on Joseph Campbell's approach [Master's thesis]: University of Mazandaran; 2020.
11. Safari H. A comparison of the concept of fate in Iranian and Greek myths. Comparative Literature Research Quarterly. 2016;4(2):125-45.
12. Soleimani M. Representation of the hero character in the Amir Bahadori Shahnameh manuscript based on Jung's theory [Master's thesis]: Soore University; 2024.
13. Zarrinkoub A. Aristotle and the art of poetry. Tehran: Amirkabir Publications; 2013.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2023 Samira Bizhani
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
