گره انسجامی در ساختار غزل فارسی با مطالعه موردی غزلیات خاقانی شروانی
کلمات کلیدی:
گره انسجامی, غزل فارسی, خاقانی شروانی, انسجام متنچکیده
ساختار و انسجام در غزل فارسی، یکی از چالشهای اساسی در نقد ادبی معاصر است؛ جایی که نگاه سنتی، غزل را قالبی بیتمحور و فاقد پیوند ارگانیک عمودی میداند. پژوهش حاضر با هدف بازتعریف این مفهوم، به تبیین مؤلفه «گره انسجامی» بر پایه نظریات هلیدی و حسن در ساختار غزل میپردازد. پرسش اصلی تحقیق این است که علاوه بر عناصر صوری نظیر وزن و قافیه، چه عواملی موجب وحدت انداموار در محور عمودی غزل میشوند. برای پاسخ به این پرسش، غزلیات خاقانی شروانی، به روش تحلیلی-توصیفی مورد مطالعه قرار گرفته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که «گره انسجامی» در غزل فارسی، عنصری است که از طریق شبکهسازی، تکرار معنادار و ایجاد وابستگی تفسیری، ابیات را به یک کل واحد تبدیل میکند. این گرهها در پنج قلمرو واژگانی، تصویری، دستوری، موسیقایی و روایی قابل شناسایی هستند. در غزل خاقانی، استفاده جسورانه از ردیفهای طولانی، تکرار تصاویر مرکزی حول یک مضمون خاص و بهرهگیری از ساختهای دستوری همسان، از مهمترین ابزارهای ایجاد انسجام هستند. همچنین، این تحقیق نشان میدهد که خاقانی با استفاده از گرههای روایی و گفتگوپردازی، به غزل تشخص ساختاری بخشیده است. نتیجۀ پژوهش گویای آن است که غزل فارسی نه یک نظام پراکنده، بلکه شبکهای از روابط متقابل است که در آن، ارزش هر بیت در گرو پیوند با سایر اجزا و جایگیری در بافت کلی متن تعریف میشود.
دانلودها
مراجع
1. Halliday MAK, Hasan R. Cohesion in English. London: Longman; 1976.
2. Scholes R. An Introduction to Structuralism in Literature. Tehran: Agah; 2000.
3. Movahed Z. Poetry and Cognition. Tehran: Morvarid; 1998.
4. Abu Deeb K. Images of Imagination in al-Jurjani's Theory. Tehran: Elm; 2014.
5. Shafiei Kadkani MR. The Resurrection of Words. Tehran: Agah; 2012.
6. Mohajer M, Nabavi M. Toward a Linguistics of Poetry: A Functional Approach. Tehran: Nashr-e Markaz; 1997.
7. Baraheni R. Gold in Copper. Tehran: Zaryab; 2001.
8. Halliday M, Hasan R. Language, Context, and Text: Aspects of Language in a Social-Semiotic Perspective. Tehran: Elmi; 2014.
9. Madankan M. The Ancient Bridal Feast. Tehran: Markaz; 1993.
10. Forouzanfar Ba-Z. Speech and Orators. Tehran: Kharazmi; 2001.
11. Shafiei Kadkani MR. The Penniless Alchemist. Tehran: Sokhan; 2005.
12. Kazazi MJa-D. The House of Sound and Color. Tehran: SAMT; 1997.
13. Dashti A. Khaqani: A Long-Familiar Poet. Tehran: Amir Kabir; 2001.
14. Torki MR. The Ultimate Innovation. Tehran: Khamoush; 2019.
15. Khaqani Shirvani Aa-DB. Collected Poems. Tehran: Zavvar; 2012.
16. Mahyar A. The Master of the Realm of Speech: A Commentary on Khaqani's Odes. Tehran: Sokhan; 2009.
17. Mokhtari H. Radif in the Poetry of Khaqani Shirvani. Adabestan-e Farhang va Honar. 1992(31):66-7.
18. Shafiei Kadkani MR. The Music of Poetry. Tehran: Agah; 2006.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Leila Mahin Hosseynia (Author); Rahman Moshtagh Mehr
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
