نقش ایدئولوژی فمینیستی در رمانهای معاصر زنان ایرانی (نمونه موردی: گلی ترقی)
کلمات کلیدی:
ایدئولوژی فمینیستی, گلی ترقی, نقد ادبی فمینیستی, سبک زنانهچکیده
این پژوهش با هدف واکاوی نقش ایدئولوژی فمینیستی در رمانهای معاصر زنان ایرانی با تمرکز بر آثار گلی ترقی به عنوان نمونه موردی انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است که بر پایه اصول نقد ادبی فمینیستی بنا نهاده شده و متون را از منظر جنسیت، قدرت و ایدئولوژی تحلیل میکند. نتایج نشان میدهد که ایدئولوژی فمینیستی نه تنها در لایههای محتوایی و درونمایه، بلکه به شکلی عمیق در ساختار روایی، سبک نوشتاری و شخصیتپردازی آثار ترقی نفوذ کرده است.در حوزۀ سبکشناسی، این ایدئولوژی در لایههای مختلف زبانی تجلی یافته است. در لایۀ آوایی و واژگانی، استفاده از لحن نرم و عاطفی، و واژگان احساسی و جزئینگر مانند «اسارت» و «سکوت»، به ابزاری برای مقاومت در برابر قطعیت گفتار مردانه تبدیل شده است. از نظر نحوی، کاربست جملات پرسشی، ناتمام و ساختارهای غیرخطی و جریان سیال ذهن، پیچیدگیهای روانی زنان را به نمایش میگذارد و روایت مردانه خطی را به چالش میکشد. این سبک، در راستای نظریۀ «ژنوتکست» شوالتر، سبکی زنانه را شکل میدهد که بیانگر تجربیات خاص زنان و ابزاری برای اعتراض و خودیابی است. در تحلیل رمانها، شخصیتهای زن ترقی از کلیشهها فاصله گرفته و به موجودات پیچیده، پویا و کنشگر تبدیل میشوند که در جستوجوی هویت و استقلال فردی هستند. این شخصیتها در نقش نانآوران و مقاومتکنندگان در برابر بیمسئولیتی مردان تصویر میشوند، که همسو با فمینیسم لیبرال بر استقلال اقتصادی تأکید دارد. ترقی با مرکزیت بخشیدن به صدای زنان، نقد ساختارهای اجتماعی را از طریق مضامینی چون مرگ و خودکشی به عنوان اعتراض علیه شرایط سرکوبگر بیان میکند. ایدئولوژی فمینیستی در آثار ترقی، با تلفیق عناصر فرهنگی ایرانی و غربی، به شکلی بومیشده و هیبرید ظاهر میشود. در مجموع، آثار ترقی آیینهای از مبارزۀ زنان برای خلق هویتی مستقل در بستر تاریخی و اجتماعی ایران معاصر است.
دانلودها
مراجع
1. Showalter E. Toward a feminist poetics. In: Jacobus M, editor. Women writing and writing about women: Croom Helm; 1979. p. 22-41.
2. Dehbāshī M, Karīmī F. An Examination of Goli Taraghi's Works. Tehran: Farzān Publications; 2004.
3. Mīrmorādī R, Maḥmūdī A, Sanjūlī A, editors. Feminist Critique of Two Approaches-Manifestations of Women and Critique of Women-in the Story "I Am Che Guevara Too" by Goli Taraghi. Paper presented at the 6th Literary Text Research Conference; 2018; Tehran, Iran.
4. Alīmī D, Aḥmadī A. Women in Goli Taraghi's Stories. Literary Research. 2011;8(32):45-62.
5. Showalter E. A literature of their own: British women novelists from Brontë to Lessing: Princeton University Press; 1977.
6. Taraghi G. I Am Che Guevara Too. Tehran: Nīlūfar Publishing; 2001.
7. Taraghi G. Scattered Memories. Tehran: Bāgh-e Now Publishing; 2000.
8. Taraghi G. Somewhere Else. Tehran: Nīlūfar Publishing; 2005.
9. Millett K. Sexual politics: University of Illinois Press; 1970.
10. De Beauvoir S. The second sex: Vintage Books; 1949.
11. Raḥīmī N. Migration and Female Identity in Goli Taraghi's Works. Cultural and Social Studies. 2019;12(2):157-76.
12. Pūrsādemī A, Armān S, Amīrarjomand M. A Comparative Study of Feminist Criticism in the Works of Female Fiction Writers with a Focus on the Novels of Sīmīn Dāneshvar and Nawal El Saadawi. Comparative Literature Research. 2020;10(2):19-35.
13. Moḥammad S. Comparative Analysis of the Works of Sīmīn Dāneshvar and Nawal El Saadawi. Comparative Literature Journal. 2016;5(1):25-40.
14. Dānesh-Shāreh Shāhī F. Analysis of Narrative Structure and Elements in Goli Taraghi's Short Stories: An Examination of Modern Fiction Techniques and New Structures. Ganjīneh-ye Zabān va Adabiyyāt-e Fārsī (Treasury of Persian Language and Literature). 2023;1(2):71-86.
15. Eskandarī Sharafī M, Aḥmadī F, Moḥammadī A. Feminist Critique of the Novel "This Street Has No Speed Bump" by Maryam Jahānī. Comparative Literature Studies. 2020;14(55):123-45.
16. Pūrsādamī A, Armān S, Amīrarjomand M. A Comparative Study of Feminist Criticism in the Works of Female Fiction Writers with a Focus on the Novels of Sīmīn Dāneshvar and Nawal El Saadawi. Comparative Literature Research. 2020;10(2):19-35.
17. Wollstonecraft M. A vindication of the rights of woman: J. Johnson; 1792.
18. Fallāḥī S, Shūhānī A. Analysis of Feminist Criticism Components in Kurdish Stories by Female Writers. Kurdish Literature Research Journal. 2025;11(1):55-78.
19. Showalter E. Feminist criticism in the wilderness. Critical Inquiry. 1981;8(2):179-205.
20. Ḥoseinī M. Female Narrative in Women's Fiction Writing. Literature and Philosophy Book of the Month. 2005(93).
21. Fotūḥī Rūdmā'janī M. Stylistics: Theories, Approaches, and Methods. Tehran: Sokhan Publishing; 2011.
22. Mīrābedīnī H. One Hundred Years of Iranian Fiction Writing. Tehran: Cheshmeh Publishing; 2007.
23. Cixous H. The laugh of the Medusa. Signs. 1976;1(4):875-93.
24. Mīrābedīnī H. History of Iranian Fiction Literature. Tehran: Sokhan Publishing; 2007.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Fatemeh Hassanzadeh (Author); Seyed Ali Akbar Shariatifar; Saeed Roozbahani (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.