بررسی مصادیق ادب‌ورزی در غزل‌های حافظ
DOI:
https://doi.org/10.61838/jtpll.574کلمات کلیدی:
ادب‌ورزی, غزلیات حافظ, ادب زبانی, ایهام, تعریض, نمادپردازی, نقد ریا, عرفان, اخلاق, حافظچکیده
ادب‌ورزی در غزل‌های حافظ مفهومی چندلایه است که از محدوده نزاکت لفظی و آداب معاشرت فراتر می‌رود و در پیوند با زبان، اخلاق، روابط اجتماعی، عشق، عرفان و معرفت شکل می‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی مهم‌ترین مصادیق ادب‌ورزی در غزل‌های حافظ و تبیین چگونگی بازتاب آن در ساختار زبانی و محتوای اخلاقی شعر او انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌ها از میان ابیاتی انتخاب شده‌اند که در آن‌ها نمودهای روشن ادب زبانی، بلاغی، اخلاقی، اجتماعی، عاشقانه، عرفانی و معرفتی مشاهده می‌شود. یافته‌ها نشان داد که حافظ برای بیان انتقاد، شکایت، درخواست، نصیحت و اعتراض، غالباً از راهبردهایی چون ایهام، کنایه، تعریض، پرسش، طنز، دعا، واسطه‌گذاری، ایجاز و خطاب نرم استفاده می‌کند. این شگردها به او امکان می‌دهند که در عین حفظ قدرت انتقادی و معنایی سخن، از خشونت کلامی، هتاکی و حمله شخصی فاصله بگیرد. در سطح اخلاقی و اجتماعی نیز مفاهیمی چون مدارا، مروت، دوستی، پرهیز از آزار، دوری از عیب‌جویی، حفظ کرامت انسان و نقد ریاکاری از برجسته‌ترین جلوه‌های ادب‌ورزی‌اند. در سطح عاشقانه و عرفانی، فروتنی در برابر معشوق، رازپوشی، خویشتن‌داری، ستایش، پذیرش محدودیت زبان و احترام به حقیقت نقش محوری دارند. همچنین، ادب معرفتی در قالب پرهیز از خودحق‌پنداری، داوری شتاب‌زده و پذیرش محدودیت فهم ظاهر می‌شود. در مجموع، ادب‌ورزی در غزل‌های حافظ نه یک مضمون فرعی، بلکه یکی از عناصر ساختاری شعر اوست که اخلاق، زیبایی‌شناسی و شیوه ارتباط را به یکدیگر پیوند می‌دهد.
دانلودها
مراجع
1. Dehkhoda AA. Dehkhoda Dictionary. Tehran, Iran: Dehkhoda Dictionary Institute, University of Tehran; 2003.
2. Moin M. Moin Persian Dictionary. Tehran, Iran: Amir Kabir; 2005.
3. Goffman E. Interaction Ritual: Essays on Face-to-Face Behavior. Garden City, NY, United States: Anchor Books; 1967.
4. Brown P, Levinson SC. Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press; 1987.
5. Leech GN. Principles of Pragmatics. London, United Kingdom; New York, United States: Longman; 1983.
6. Watts RJ. Politeness. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press; 2003.
7. Leech GN. The Pragmatics of Politeness. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press; 2014.
8. Jakobson R. Linguistics and Poetics. In: Sebeok TA, editor. Style in Language. Cambridge, MA, United States: MIT Press; 1960. p. 350-77.
9. Shamisa S. General Principles of Stylistics. Tehran, Iran: Mitra; 2002.
10. Shamisa S. A New Look at Rhetorical Figures. Tehran, Iran: Ferdows; 2003.
11. Shamisa S. Rhetorical Expression. Tehran, Iran: Ferdows; 2007.
12. Zarrinkoub A. From the Alley of the Rends: On Hafez's Life and Thought. Tehran, Iran: Amir Kabir; 2000.
13. Ashouri D. Mysticism and Rendi in Hafez's Poetry. Tehran, Iran: Markaz; 2005.
14. Khorramshahi Ba-D. Hafeznameh: A Commentary on Hafez's Vocabulary, Proper Names, Key Concepts, and Difficult Verses. Tehran, Iran: Elmi va Farhangi; 2009.
15. Shafiei Kadkani MR. Imagery in Persian Poetry. Tehran, Iran: Agah; 2002.
16. Shafiei Kadkani MR. The Music of Poetry. Tehran, Iran: Agah; 2001.
17. Rashidi Toroghi F, Zia Khodadadian M, Abbasi F. An Examination of Roman Jakobson's Six Functions of Language in the First Ten Ghazals of Hafez Shirazi. Political-Social Studies of Iranian History and Culture. 2023;2(2):220-38.
18. Hafez Shirazi Sa-DM. The Divan of Hafez. Neysari S, editor. Tehran, Iran: Sokhan; 2000.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1403 Hadi Namjoo (Author); Najmeh Danaian; Farah Niazkar (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
