تحلیل و بررسی عناصر داستانی در آثار اقتباسی از مثنوی برای کودکان از سال 60 تا 86
DOI:
https://doi.org/10.61838/jtpll.403کلمات کلیدی:
مثنوی معنوی, اقتباس, بازنویسی, ادبیات کودک و نوجوان, سبک‌شناسی, ارزش‌گذاری فنیچکیده
مثنوی معنوی مولانا، یکی از مهم‌ترین متون روایی و تمثیلی ادب فارسی، به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های گسترده داستانی و لایه‌های متنوع اخلاقی، تربیتی، عرفانی و انسانی، از منابع مؤثر در شکل‌گیری و بازآفرینی داستان‌های کودک و نوجوان در دوره معاصر بوده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل عناصر داستان‌نویسی در داستان‌های کودکانه اقتباسی از مثنوی در فاصله سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۶ انجام شده است تا چگونگی دگرگونی ساختار روایی حکایت‌های مثنوی در فرایند اقتباس برای مخاطب کودک تبیین شود. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر مطالعه متنی آثار منتخب انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اقتباس‌کنندگان در انتقال حکایت‌های مثنوی به ادبیات کودک، بیش از آنکه به بازتولید لفظ‌به‌لفظ متن مبدأ پایبند باشند، به بازسازی کارکردی عناصر داستان روی آورده‌اند. در سطح پیرنگ، روایت‌های چندلایه و گاه گسسته مثنوی عمدتاً به ساختاری خطی، فشرده و حادثه‌محور تبدیل شده‌اند؛ در شخصیت‌پردازی، از شمار شخصیت‌ها کاسته و ویژگی‌های آنان با تکیه بر کنش و گفت‌وگو برجسته‌تر شده است؛بررسی شخصیت‌پردازی در داستان‌های کودکانه اقتباسی از مثنوی نشان می‌دهد که یکی از مهم‌ترین تغییرات ساختاری در فرایند اقتباس، کاهش تعداد و تنوع شخصیت‌هاست. اقتباسگران با حذف یا ادغام شخصیت‌های فرعی و کم‌نقش، ساختار شخصیت‌محور روایت‌های مثنوی را ساده‌تر کرده و تمرکز بیشتری بر شخصیت اصلی و کنش‌های او ایجاد کرده‌اند. این تغییر، ضمن کاستن از پیچیدگی روابط میان شخصیت‌ها، با ویژگی‌های شناختی و روایی ادبیات کودک و ضرورت ایجاز در داستان‌پردازی برای این گروه سنی هماهنگ است و در زاویه دید، لحن و زبان، گرایش به ساده‌سازی، صمیمیت و نزدیک‌شدن به جهان ادراکی کودک مشاهده می‌شود. همچنین، درون‌مایه‌های پیچیده عرفانی و معرفتی در بسیاری از نمونه‌ها با حفظ هسته اخلاقی و انسانی، به مفاهیمی ملموس‌تر همچون دوستی، مهربانی، خردورزی، راستگویی، مسئولیت‌پذیری و خودشناسی بازتفسیر شده‌اند.
دانلودها
مراجع
1. Payvar J, Jamali Fa-Z. Rewriting and Re-Creation in Literature. Tehran, Iran: Ketabdar; 2008.
2. Nasr Esfahani R, Fazeli M. Principles and Criteria for Rewriting in Children's and Young Adult Literature: A Case Study of Rewritings of Ferdowsi's Shahnameh. Studies in Children's Literature. 2019;10(1):149-72.
3. Mirsadeghi J. Elements of Fiction. Tehran, Iran: Sokhan; 2015.
4. Najafi Behzadi S. Creative or Simple Rewriting? An Examination of Rewritten Stories of Vis and Ramin, Khosrow and Shirin, and Layli and Majnun. Kavoshnameh in Persian Language and Literature. 2020;21(46):161-90.
5. Jafari-Rad A, Ghafouri Mehdiabad F, Yousefipour Kermani P. An Analysis of the Re-Creation of Educational Concepts for Children of the 2001-2011 and 2011-2021 Decades with an Emphasis on Rumi's Masnavi. Research and Innovation in Education and Development. 2024;4(5):176-200.
6. Mohammadi M. Methodology of Children's Literature Criticism. Tehran, Iran: Soroush; 1999.
7. Hejazi B. Children's and Young Adult Literature: Characteristics and Dimensions. Tehran, Iran: Roshangaran and Women's Studies; 1995.
8. Ghezelayagh S. Children's and Young Adult Literature and the Promotion of Reading. Tehran, Iran: SAMT; 2004.
9. Darang S. An Examination of Rewritings and Re-Creations of Kalila and Dimna for Children and Young Adults Published between 1983 and 2004 [Master's thesis]: Shiraz University; 2012.
10. Shoarinejad AA. Children's Literature. Tehran, Iran: Ettela'at; 1999.
11. Safari J, Rahimi M, Najafi Behzadi S. An Examination of the Elements of Fiction in the Rewriting of Sweet Tales of Kalila and Dimna for Young Adults. Studies in Children's Literature. 2011;2(2):77-101.
12. Okhovat F. An Examination of Rewritings of the Masnavi-ye Manavi for Children and Young Adults. Journal of Epic Literature. 2010.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Jamileh Shirvani (Author); Parvin Mortazaei; Sadegh Fallahi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
