Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 4 پاییز 1405 1405 07 01 The Ideological Square and Context Model in the Heroic Boasting of Epic Literature: Asymmetrical Representation of Self and Other and the Threefold Persuasive Function مربع ایدئولوژیک و مدل زمینه در رجزخوانی پهلوانی حماسه: نامتقارنی بازنمایی خود و دیگری و کارکرد سه‌گانه‌ی اقناعی 1 22 FA حمید تبریزی دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی ، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی،سیرجان، ایران فروزان حق شناس گتابی استادیار، گروه زبان وادبیات فارسی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران. غلام عباس ذاکری گروه زبان و ادبیات فارسی ، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی ، سیرجان، ایران Journal Article 1405 01 17 <p>This article examines the heroic boasting (rajaz-khwani) of warriors in five post-Shahnameh epic poems—Garshaspnameh, Banu Goshaspnameh, Barzunameh, Samnameh, and Kushnameh—drawing on the concepts of the “ideological square” and the “context model” in Teun A. van Dijk’s theory of discourse analysis. The study aims to explain how the “Self” and the “Other” are represented, how these representations relate to power relations, and what persuasive functions heroic boasting performs. The research employs a descriptive–analytical method. Instances of heroic boasting were extracted from the five epics and analyzed in terms of the components of Self- and Other-representation, power relations, and persuasive functions. The findings indicate that the representation of the “Self” is primarily grounded in intranarrative referential evidence, including lineage, social status, and records of martial achievement, whereas the representation of the “Other” is constructed mainly through labeling, figurative comparison, and stereotyping; a pattern consistent with the logic of van Dijk’s ideological square. Analysis based on the context model demonstrates that the objective power relationship between the parties does not necessarily correspond to their discursive power, and that speakers may alter this asymmetry at the level of discourse by drawing on alternative sources of legitimacy, including religious and rational argumentation, or by redefining the situation. Furthermore, the analysis of the persuasive functions of heroic boasting reveals three principal functions: intimidation, moral legitimation, and narrative management. In its third function, heroic boasting may be employed not to intensify confrontation but to delay combat, induce doubt, propose withdrawal, or redefine the meaning of an action. Accordingly, heroic boasting in post-Shahnameh epic literature is not merely a verbal display of power; rather, it is situated discourse that contributes to the process of persuasion and the advancement of the narrative through the representation of Self and Other, the regulation of power relations, and the direction of action.</p> <p>این مقاله رجزخوانی پهلوانان را در پنج منظومۀ حماسی پساشاهنامه‌ای، گرشاسب‌نامه، بانوگشسب‌نامه، برزونامه، سام‌نامه و کوش‌نامه، بر اساس دو مفهوم «مربع ایدئولوژیک» و «مدل زمینه» در نظریۀ تحلیل گفتمان تئون ون‌دایک بررسی می‌کند. هدف پژوهش، تبیین چگونگی بازنمایی «خودی» و «دیگری»، رابطۀ آن با مناسبات قدرت و کارکردهای اقناعی رجز است. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و داده‌ها از میان نمونه‌های رجز در پنج منظومه استخراج و بر اساس مؤلفه‌های بازنمایی خودی و دیگری، رابطۀ قدرت و کارکرد اقناعی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد بازنمایی «خودی» عمدتاً بر شواهد ارجاعی درون‌روایی، از جمله نسب، جایگاه و کارنامۀ رزمی، استوار است، درحالی‌که بازنمایی «دیگری» بیشتر از طریق برچسب‌گذاری، تمثیل و کلیشه‌سازی صورت می‌گیرد؛ الگویی که با منطق مربع ایدئولوژیک ون‌دایک همخوانی دارد. تحلیل مدل زمینه نشان می‌دهد رابطۀ قدرت عینی میان طرفین الزاماً با قدرت گفتمانی آنان منطبق نیست و گویندگان می‌توانند با توسل به منابع جایگزین مشروعیت، ازجمله استدلال دینی و عقلانی، یا با بازتعریف موقعیت، این عدم‌تقارن را در سطح گفتار تغییر دهند. همچنین، تحلیل کارکرد اقناعی رجز سه کارکرد اصلی ارعاب، مشروعیت‌بخشی اخلاقی و مدیریت روایی را آشکار می‌کند. در کارکرد سوم، رجز می‌تواند به‌جای تشدید رویارویی، برای تعویق نبرد، ایجاد تردید، پیشنهاد عقب‌نشینی یا بازتعریف معنای کنش به کار رود. بر این اساس، رجز در حماسۀ پساشاهنامه‌ای صرفاً نمایش لفظی قدرت نیست، بلکه گفتاری موقعیت‌مند است که از طریق بازنمایی خود و دیگری، تنظیم رابطۀ قدرت و هدایت کنش، در شکل‌دهی به فرایند اقناع و پیشبرد روایت نقش دارد.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/517/315