Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 3 زمستان 1404 1404 12 30 A Psychological Analysis of the Collective Functions of Religion in Ferdowsi’s Shahnameh and Rumi’s Masnavi (Based on the Theories of Freud and Jung) تحلیل روان‌شناختی کارکردهای جمعی دین در شاهنامه فردوسی و مثنوی مولوی (بر اساس نظریات فروید و یونگ) 1 19 FA عبدالغفور کیا لاشکی گروه زبان وادبیات فارسی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران. احمد كريمي گروه زبان و ادبيات فارسي، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران. وجیهه ترکمانی باراندوزی گروه زبان وادبیات فارسی ، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران. کورس کریم پسندی گروه زبان وادبیات فارسی ، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران. Journal Article 1404 08 03 <p>The present study comparatively analyzes the collective functions of religion in two foundational works of Persian literature, Ferdowsi’s Shahnameh and Rumi’s Masnavi, based on two fundamental theoretical frameworks: Freudian psychoanalysis and Jungian analytical psychology. In both works, religion, beyond its individual effects, functions as a determining force in shaping social cohesion, legitimizing power, and confronting collective threats. The findings indicate that, in both works, the collective functions of religion can be classified into three principal domains: ethnic and national cohesion, political legitimacy, and confrontation with evil and demonic forces. Nevertheless, the nature, mechanisms, and ultimate objectives of these functions differ fundamentally between the two works. In the Shahnameh, religion, through its emphasis on shared rituals, the religious construction of the enemy, and the concept of “divine glory” (farr-e izadi), seeks to establish social order, regulate collective instincts, and consolidate national-religious identity. By contrast, in the Masnavi, religion, centered on the “inner unity of religions,” “tolerance and forbearance,” and the ritual of sama, seeks to heal the wounds of the collective psyche, restrain sectarian violence, and foster peace within a multicultural society. Employing a library-based research method and an analytical-descriptive approach, this article elucidates the theoretical foundations and examines textual evidence from both works. It demonstrates that the Shahnameh and the Masnavi, each in its own distinctive language, offer a model for collective psychological well-being in confronting the crises of their respective eras—namely, a crisis of identity and a crisis of meaning—and, from this perspective, retain enduring psychotherapeutic value for contemporary societies.</p> <p>پژوهش حاضر به تحلیل تطبیقی کارکردهای جمعی دین در دو اثر بنیادین ادب فارسی، شاهنامه فردوسی و مثنوی مولوی، بر اساس دو نظریه بنیادین روان‌کاوی فروید و روان‌شناسی تحلیلی یونگ می‌پردازد. دین در هر دو اثر، فراتر از تأثیرات فردی، به عنوان نیرویی تعیین‌کننده در شکل‌دهی به انسجام اجتماعی، مشروعیت‌بخشی به قدرت و مقابله با تهدیدهای جمعی عمل می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در هر دو اثر، کارکردهای جمعی دین در سه حوزه اصلی انسجام قومی و ملی، مشروعیت سیاسی و مقابله با نیروهای شر و اهریمنی خلاصه می‌شود. بااین‌حال، ماهیت، ابزار و هدف نهایی این کارکردها در دو اثر تفاوت بنیادین دارد: در شاهنامه، دین با تأکید بر آیین‌های مشترک، دشمن‌سازی مذهبی و مفهوم «فر ایزدی»، به دنبال ایجاد نظم اجتماعی، مهار غرایز جمعی و تثبیت هویت ملی-دینی است. در مقابل، در مثنوی، دین با محوریت «وحدت باطنی ادیان»، «تساهل و مدارا» و آیین «سماع»، به دنبال التیام زخم‌های روان جمعی، مهار خشونت فرقه‌ای و ایجاد صلح در جامعه‌ای چندفرهنگه است. این مقاله با روش کتابخانه‌ای و رویکرد تحلیلی-توصیفی، ضمن تبیین مبانی نظری، به بررسی شواهد متنی از هر دو اثر پرداخته و نشان می‌دهد که شاهنامه و مثنوی، هر یک به زبان خود، الگویی برای سلامت روان جمعی در مواجهه با بحران‌های عصر خویش (بحران هویت و بحران معنا) ارائه داده‌اند و از این منظر، ارزشی ماندگار و روان‌درمانگرانه برای جوامع معاصر دارند.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/495/299