Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 در دست انتشار 1406 10 01 A Study of Majāz in Jami’s Ghazals and Its Role in the Creation of Meaning بررسی مجاز در غزل‌های جامی و نقش آن در آفرینش معنا 1 29 10.61838/jtpll.470 FA محمدرضا کیوانلو شهرستانکی دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. ماندانا علیمی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران محمدشریف حسینی گروه زبان و ادبیات عرب. واحد مشهد. دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. Journal Article 1405 01 05 <p>Majāz is one of the most prominent rhetorical devices in Persian poetry, enabling poets to transcend the literal meanings of words and express broader and more profound concepts through concise and artistically crafted language. The ghazals of ʿAbd al-Rahman Jami, a distinguished fifteenth-century Persian poet, abound in diverse forms of majāz that play a significant role in shaping poetic imagery, conveying mystical concepts, and creating multiple layers of meaning. The present study aims to examine the various types of majāz in Jami’s ghazals and elucidate their role in the creation of meaning. The study employs a descriptive-analytical method and is based on the examination of selected examples from Jami’s ghazals. The findings indicate that Jami expanded the semantic capacities of poetic language by employing various forms of metonymic majāz (majāz mursal), rational majāz (majāz ʿaqlī), and diverse figurative relations, including part–whole and whole–part relations, cause–effect and effect–cause relations, content–container and container–content relations, instrumentality and effect, contiguity, and reference to what something formerly was or will subsequently become. In his ghazals, majāz is not merely a device for embellishing discourse; rather, it plays a crucial role in conveying mystical thought, expressing amorous experiences, foregrounding the beloved’s beauty, and condensing complex spiritual concepts. An examination of the textual evidence demonstrates that numerous abstract concepts—including love, mystical knowledge, union, spiritual wayfaring, and divine truth—are represented through figurative usages in tangible and perceptible images. Accordingly, majāz in Jami’s poetry constitutes an effective means of establishing a connection between expression and meaning and represents one of the principal elements in the aesthetic and semantic construction of his ghazals.</p> <p>مجاز از برجسته‌ترین شگردهای بیانی در شعر فارسی است که شاعر به یاری آن، از معنای ظاهری واژه‌ها فراتر می‌رود و مفاهیم گسترده‌تر و عمیق‌تری را در قالب الفاظی فشرده و هنرمندانه بیان می‌کند. غزل‌های عبدالرحمن جامی، شاعر برجستۀ قرن نهم هجری، سرشار از کاربردهای گوناگون مجاز است که در شکل‌دهی به تصاویر شعری، انتقال مفاهیم عرفانی و ایجاد لایه‌های معنایی نقش چشمگیری دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی گونه‌های مجاز در غزل‌های جامی و تبیین نقش آن‌ها در آفرینش معنا انجام شده است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر بررسی نمونه‌های منتخب از غزل‌های جامی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جامی با بهره‌گیری از انواع مجاز مرسل، مجاز عقلی و روابط گوناگون مجازی همچون جزئیت و کلیت، سببیت و مسبّبیت، حالیت و محلیت، آلیت و معلولیت، مجاورت و اعتبار ماکان و ما یکون، ظرفیت‌های معنایی زبان شعر را گسترش داده است. در غزل‌های او، مجاز تنها ابزاری برای زیباسازی سخن نیست، بلکه نقش مهمی در انتقال اندیشه‌های عرفانی، بیان تجربه‌های عاشقانه، برجسته‌سازی جمال معشوق و فشرده‌سازی مفاهیم پیچیدۀ معنوی دارد. بررسی شواهد نشان می‌دهد که بسیاری از مفاهیم انتزاعی مانند عشق، معرفت، وصال، سلوک و حقیقت الهی، به واسطۀ کاربردهای مجازی در قالب تصاویر محسوس و قابل دریافت عرضه شده‌اند. ازاین‌رو، مجاز در شعر جامی عاملی مؤثر در پیوند میان لفظ و معنا و یکی از عناصر اصلی در آفرینش زیبایی‌شناختی و معنایی غزل‌های او به شمار می‌آید.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/470/361