Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 در دست انتشار 1405 07 01 The Dialectic of Body and Soul in Islamic-Iranian Mysticism: An Examination of Dialectical Structure and Imagery in Classical Texts دیالکتیک کالبد و روان در عرفان اسلامی-ایرانی: بررسی ساختار دیالکتیکی و صور خیال در متون کلاسیک 1 23 FA پیمان معمارزاده عضو هیأت علمی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران. اعظم پوینده‌پور استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران. Journal Article 1404 12 02 <p>Employing a descriptive-analytical approach and drawing on classical mystical texts, this study examines the complex dialectic of body and soul in the Islamic-Iranian mystical tradition and analyzes the imagery through which this relationship is represented from the perspective of mystical rhetoric and figurative expression. The findings indicate that the mystics’ conception of the body was not static but followed a developmental trajectory from opposition toward unity. In the initial stage, within the ascetic paradigm, the body is represented through such metaphors as the “cage,” “prison,” and “sacrificial altar” and is regarded as an impediment to spiritual elevation that must be disciplined through ascetic practice. At the higher stages of love-centered mysticism, however, this approach undergoes a transformation: the image of the body as the “mount of the spiritual journey” and the simile “the body is like Mary, and the soul is like Jesus” replace the earlier view with an acceptance of the body as a necessary passageway for sensory perception. The culmination of this dialectical process is the “alchemical transmutation” of the body, through which the opposition between matter and meaning is transcended in paradoxical formulations such as “suffering became treasure” and “our form became soul,” and the body is transformed into an “imaginal and luminous body.” Furthermore, the study demonstrates that the body acquires profound symbolic functions in several domains: in the ritual sphere, through the symbolism of overcoming gravity in samāʿ; in the cosmological sphere, through its representation as the microcosm and the axis of existence; and in the trans-gender sphere, through metaphors of spiritual birth. Ultimately, the body within this conceptual system emerges not as a passive object but as a dynamic field for the manifestation of the spirit and the transcendence of being.</p> <p>این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و تکیه بر متون کلاسیک عرفانی، به واکاوی دیالکتیک پیچیده کالبد و روان در سنت عرفان اسلامی-ایرانی می‌پردازد و از منظر صور خیال و بلاغت عرفانی، نظام تصویری این رابطه را تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد نگرش عرفا به بدن، ایستا نبوده و سیری تحولی را از تضاد به یگانگی طی می‌کند. در مرحله نخست و در منظومه زاهدانه، بدن با استعاره‌های «قفس»، «زندان» و «قربانگاه» بازنمایی می‌شود و به مثابه مانعی برای تعالی نیازمند ریاضت دانسته می‌شود. این رویکرد در مراحل عالی‌تر عرفان عاشقانه دگردیسی می‌یابد و با تصویر «مرکب سلوک» و تشبیه «تن چون مریم، جان چون عیسی» جای خود را به پذیرش کالبد به عنوان معبری ضروری برای ادراک حسی می‌دهد. نقطه اوج این روند دیالکتیکی، «استحاله کیمیاگرانه» کالبد است که با عبور از تقابل ماده و معنا در قالب پارادوکس‌هایی چون «رنج گنج آمد» و «قالب از ما جان شد»، به «کالبدی مثالی و نورانی» بدل می‌گردد. افزون بر این، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که کالبد در ساحت آیینی با نمادپردازی غلبه بر جاذبه در سماع، در ساحت کیهان‌شناختی با تصویر عالم صغیر و قطب هستی، و در ساحت فراجنسیتی با استعاره‌های زایش معنوی، کارکردهای نمادین عمیقی می‌یابد. در نهایت مشخص می‌گردد که کالبد در این منظومه، نه ابژه‌ای منفعل، بلکه میدانی پویا برای تجلی روح و تعالی وجود است.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/463/280