Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 در دست انتشار 1406 04 01 Persian Literature in Iraq: A Network of Historical, Institutional, and Discursive Interactions ادبیات فارسی در عراق: شبکه‌ای از تعاملات تاریخی، نهادی و گفتمانی 1 15 FA خلیل اسماعیل قادر دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. محمد خاکپور دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. احمد فرشبافیان دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. محمد مهدی‌پور استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 1405/01/09 <p>Persian literature in Iraq, rather than being merely a linguistic phenomenon or a collection of imported texts, constitutes a complex network of historical, institutional, stylistic, and discursive interactions that has developed and persisted over many centuries. Adopting an analytical-comparative approach and drawing on Persian, Arabic, and English sources, this article examines the structure and content of existing research on the position of Persian literature in Iraq. The central question is how Persian literature has been represented within the Iraqi textual and contextual landscape, what position it has occupied in Arabic literary studies, and what gaps exist in its understanding, analysis, and transmission. The findings indicate that the presence of Persian literature in Iraq comprises three principal layers: a historical-civilizational layer rooted in pre-Islamic interactions and the Abbasid, Safavid, and Qajar periods; an institutional layer encompassing the Islamic seminaries of Najaf and Karbala, modern universities, and translation centers; and a discursive layer in which Persian mystical, ethical, and ritual concepts have been reconstituted within Iraq’s cultural context. The results demonstrate that Persian literature in Iraq functions not merely as a historical legacy but as a living component of shared cultural capital and as a foundation for civilizational dialogue and cultural diplomacy. This study further reveals that the most significant gap in this field is the absence of a holistic and multilayered approach, as many existing studies, despite their value, have addressed only particular dimensions of the subject.</p> <p>ادبیات فارسی در عراق، فراتر از یک پدیده زبانی یا مجموعه‌ای از متون وارداتی، شبکه‌ای پیچیده از تعاملات تاریخی، نهادی، سبکی و گفتمانی است که در طی قرون متمادی شکل گرفته و استمرار یافته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-تطبیقی و با تکیه بر منابع فارسی، عربی و انگلیسی، به بررسی ساختار و محتوای تحقیقات انجام‌شده درباره جایگاه ادبیات فارسی در عراق می‌پردازد. پرسش اصلی این است که ادبیات فارسی چگونه در متن و زمینه عراق بازنمایی شده، چه جایگاهی در مطالعات ادبی عربی یافته، و چه شکاف‌هایی در شناخت، تحلیل و انتقال آن وجود دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد که حضور ادبیات فارسی در عراق دارای سه لایه اصلی است: لایه تاریخی-تمدنی که ریشه در تعاملات پیشااسلامی و دوره‌های عباسی، صفوی و قاجار دارد؛ لایه نهادی که از حوزه‌های علمیه نجف و کربلا تا دانشگاه‌های مدرن و مراکز ترجمه را دربرمی‌گیرد؛ و لایه گفتمانی که در آن مفاهیم عرفانی، اخلاقی و آیینی فارسی در بافت فرهنگی عراق بازآفرینی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که ادبیات فارسی در عراق نه صرفاً به‌عنوان میراثی تاریخی، بلکه به‌مثابه بخشی زنده از سرمایه فرهنگی مشترک و زمینه‌ای برای گفت‌وگوی تمدنی و دیپلماسی فرهنگی عمل می‌کند. این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که مهم‌ترین شکاف در این حوزه، نبود رویکردی کل‌نگر و چندلایه است و بسیاری از مطالعات، هرچند ارزشمند، تنها به بخشی از مسئله پرداخته‌اند.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/427/249