Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 4 تابستان 1405 1405 04 01 A Study of the Trajectory and Transformation of Khosravani Wisdom toward the West بررسی سیر حرکت و تحول حکمت خسروانی به غرب 1 19 FA مژگان یونسی دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی (ره)، دانشگاه آزاد اسلامی، شهر ری، ایران راضیه زواریان گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی (ره)، دانشگاه آزاد اسلامی، شهر ری، ایران هانیه صدری مجد گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی (ره)، دانشگاه آزاد اسلامی، شهر ری، ایران Journal Article 1404/10/01 <p>This study examines the trajectory and transformation of Khosravani wisdom toward the West. The main problem of the article is how Khosravani wisdom, as one of the foundational traditions of Iranian thought, emerged from the worldview of ancient Iran, Zoroastrian texts, and Middle Persian literature, and then entered or was reflected in later fields such as Islamic philosophy, illuminationist wisdom, and Western metaphysics. Using a descriptive-analytical and comparative approach, the study investigates concepts such as light, darkness, mēnōg, gētīg, the duality of good and evil, the journey of the soul, divine justice, and eschatology within the Iranian tradition, and then analyzes their relationship with Greek philosophy, Neoplatonism, Islamic philosophy, and Western metaphysical literature, especially Dante’s Divine Comedy. The findings indicate that Khosravani wisdom is not merely a set of mythological or religious beliefs, but a metaphysical system in which ethics, ontology, cosmology, and the destiny of the soul are deeply interconnected. This tradition was reinterpreted and reconstructed in the Islamic period, particularly through Avicennian philosophy and Suhrawardi’s philosophy of illumination, and through indirect cultural, philosophical, and translational channels, it became comparable with Western traditions. The study concludes that similarities such as the movement from darkness to light, postmortem judgment, hierarchical worlds, and spiritual ascent indicate a deep convergence between Iranian wisdom and Western metaphysics. However, this relationship should be understood as a complex, nonlinear, and transformative process rather than a simple direct transmission.</p> <p>این پژوهش با هدف بررسی سیر حرکت و تحول حکمت خسروانی به غرب انجام شده است. مسئله اصلی مقاله آن است که حکمت خسروانی، به‌عنوان یکی از سنت‌های بنیادین اندیشه ایرانی، چگونه از بستر جهان‌بینی ایران باستان، متون زرتشتی و ادبیات پهلوی به حوزه‌های بعدی فلسفه اسلامی، حکمت اشراق و متافیزیک غربی راه یافته یا در آن‌ها بازتاب یافته است. این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، مفاهیمی مانند نور، ظلمت، مینو، گیتی، دوگانه خیر و شر، سفر روح، عدالت الهی و فرجام‌شناسی را در سنت ایرانی بررسی کرده و سپس نسبت آن‌ها را با فلسفه یونانی، نوافلاطونی، فلسفه اسلامی و ادبیات متافیزیکی غرب، به‌ویژه کمدی الهی دانته، تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که حکمت خسروانی صرفاً مجموعه‌ای از باورهای اسطوره‌ای یا دینی نیست، بلکه نظامی متافیزیکی است که در آن اخلاق، هستی‌شناسی، کیهان‌شناسی و سرنوشت روح به‌هم پیوند خورده‌اند. این سنت در دوره اسلامی، به‌ویژه در فلسفه ابن‌سینا و حکمت اشراق سهروردی، بازخوانی و بازآفرینی شد و از طریق مسیرهای غیرمستقیم فرهنگی، فلسفی و ترجمه‌ای، امکان مقایسه با سنت‌های غربی را یافت. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که شباهت‌هایی مانند حرکت از تاریکی به روشنایی، داوری پس از مرگ، مراتب عالم و صعود روحانی، بیانگر نوعی هم‌گرایی عمیق میان حکمت ایرانی و متافیزیک غربی است؛ هرچند این رابطه را باید فرایندی پیچیده، غیرخطی و تحول‌یابنده دانست، نه انتقالی ساده و مستقیم.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/336/271