Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 4 پاییز 1405 1405 07 01 Water as a Primordial Archetype of Transition and Rebirth in Pre-Islamic Myths آب به مثابه کهن الگوی گذار و باززایی در اساطیر پیش از اسلام 1 16 FA زینب نیک بخش گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران. رحیم طاهر گروه زبان و ادبیات فارسی ، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران . رضا فهیمی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران. Journal Article 1404 08 04 <p>Water, as one of the fundamental elements of existence, plays a central role in the mythological systems of various nations in explaining creation, fertility, the continuity of life, and cosmic order. Myths, through a symbolic language, reflect the connection between humans and the world in relation to this vital element. In pre-Islamic Iranian myths, water is not merely a natural element but a sacred concept and primordial archetype, manifested through deities and yazatas such as Ardvi Sūrā Anāhīta, Khordad, and Amardad, as well as in the actions and trials of heroes such as Jamshid, Fereydun, Garsasp, and Kīkhsrū. This article, relying on a mythological criticism and archetypal approach using a descriptive-analytical method, examines the functions and symbolic implications of the water archetype in ancient Iranian texts, particularly the Avesta and related mythological narratives. In this study, various manifestations of water in the process of cosmic creation, purification rituals, rain invocation, the hero’s ritual passage through water and his rebirth and renewal, eternity and immortality, as well as water’s role in maintaining and restoring cosmic order are analyzed. The research findings indicate that the water archetype in ancient Iranian myths possesses a multi-layered function and structure, and beyond its vital role in the continuity of material life, it acts as a mediator between the divine and terrestrial realms. This archetype has established a foundational position in shaping the pre-Islamic Iranians’ intellectual and mythological system through the consolidation of concepts such as purity, fertility, legitimacy of power, and victory over chaotic forces.</p> <p>آب به‌عنوان یکی از عناصر بنیادین هستی، در نظام‌های اسطوره‌ای ملل مختلف نقشی محوری در تبیین آفرینش، باروری، تداوم حیات و نظم کیهانی ایفا می‌کند. اسطوره‌ها با زبانی نمادین، پیوند انسان و جهان را در نسبت با این عنصر حیاتی بازمی‌نمایانند. در اساطیر ایرانِ پیش از اسلام، آب نه‌تنها عنصری طبیعی، بلکه مفهومی قدسی و کهن‌الگویی است که در قالب ایزدان و نیروهای مینوی همچون اردویسور آناهیتا، خرداد و امرداد و نیز در کنش‌ها و آزمون‌های قهرمانانی چون جمشید، فریدون، گرشاسپ و کیخسرو جلوه‌گر می‌شود. مقاله حاضر با تکیه بر رویکرد نقد اسطوره‌ای و کهن‌الگویی و به روش توصیفی–تحلیلی، به بررسی کارکردها و دلالت‌های نمادین کهن‌الگوی آب در متون کهن ایرانی، به‌ویژه اوستا و روایت‌های اساطیری وابسته به آن، می‌پردازد. در این بررسی، جلوه‌های مختلف آب در فرایند آفرینش جهان، آیین‌های تطهیر، باران‌خواهی، گذر آیینی قهرمان از آب و باززایی و دوبارگی او، جاودانگی و روئین‌تنی، و نیز نقش آب در حفظ و بازتولید نظم کیهانی تحلیل می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کهن‌الگوی آب در اساطیر ایران باستان، کارکردی چندلایه و ساختاری دارد و افزون بر نقش حیاتی در تداوم زندگی مادی، به‌عنوان واسطه‌ای میان جهان مینوی و گیتیانه عمل می‌کند. این کهن‌الگو با تثبیت مفاهیمی چون پاکی، باروری، مشروعیت قدرت و پیروزی بر نیروهای آشوب، جایگاهی اساسی در شکل‌دهی به نظام فکری و اسطوره‌ای ایرانیانِ پیش از اسلام داشته است.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/301/337