Maher Publishing Institute گنجینه زبان و ادبیات فارسی 3060-7930 3 بهار 1404 2025 05 18 An Analysis of the Rhetorical Figures (Ilm al-Badiʿ) in the Divan of Showkat Bukhari بررسی جلوه‌های علم بدیع در دیوان شعر شوکت بخاری 1 22 10.61838/jtpll.143 FA سلطانمراد علی مردان خانی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ایذه، دانشگاه آزاد اسلامی، ایذه، ایران. امیدوار عالی محمودی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ایذه، دانشگاه آزاد اسلامی، ایذه، ایران. سید علی سهراب نژاد گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ایذه، دانشگاه آزاد اسلامی، ایذه، ایران. Journal Article 2025 03 15 <p>Showkat Bukhari is among the poets who lived during the Safavid era. His early pen names were Nazok and Tārek, and after his association with Sa‘d al-Dīn, he adopted the pen name Showkat. His poetry reflects the Tarz-e-Khayāl or Nazakatbandi style within the Indian style (Sabk-e-Hindi), which is characterized by elaborate exaggerations and delicate imagery, predominantly in the form of the ghazal. Showkat Bukhari is one of the poets who, through eloquent and expressive language, skillfully employed rhetorical figures (ṣanāye‘-e badī‘)—that is, both phonetic (formal) and semantic figures of speech—to articulate his thoughts and ideas. Accordingly, the present study aims to examine and analyze the phonetic and semantic rhetorical devices found in the Divan of Showkat Bukhari. This research has been conducted using a descriptive–analytical method. The Divan of Showkat Bukhari has been examined and analyzed in terms of phonetic and semantic rhetorical figures using a library-documentary method and the technique of note-taking. The findings indicate that in Showkat Bukhari’s Divan, the figures of perfect paronomasia (jinas-e-tām), approximate paronomasia (jinas-e-muḍāri‘), subsequent paronomasia (jinas-e-lāḥiq), and excess paronomasia (jinas-e-zāyed) occur with high frequency, whereas verbal paronomasia (jinas-e-lafẓ), graphic paronomasia (jinas-e-khaṭṭ), incomplete paronomasia (jinas-e-nāqis), and inverse paronomasia (jinas-e-qalb) appear with minimal frequency. In the section on assonance (tasji‘), balance (mowāzana) is identified as one of the most frequent and prominent phonetic rhetorical devices used in the work. Additionally, in the section on repetition, devices such as letter repetition (ham-ḥarfi or ham-ḥurūfi) and assonance (ham-sedāyi) also exhibit high frequency.</p> <p>شوکت بخاری از جمله شاعرانی است که در عصر صفویه زندگی کرده است؛ تخلص شوکت در آغاز «نازک» و «تارک» بوده و پس از پیوستن به سعدالدین تخلص شوکت را اختیار کرده است؛ اشعار او از نوع طرز خیال یا نزاکت‌بندی در سبک هندی است که مبتنی بر اغراقات بعید و نازک خیالی است که عمدتاً غزل می‌­باشد. شوکت بخاری از جمله شاعرانی است که با زبانی فصیح و شیوا، در بیان افکار و اندیشه­های خود از آرایه­های بدیعی یعنی صنایع بدیع لفظی و معنوی، بهره بسیار برده است. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل بدیع «لفظی» و «معنوی» در دیوان شعر شوکت بخاری انجام پذیرفته است. در این پژوهش که به شیوه توصیفی – تحلیلی انجام پذیرفته، دیوان شوکت بخاری از دیدگاه بدیع لفظی و معنوی با استفاده از روش کتابخانه­ای-اسنادی و ابزار فیش‌­برداری مورد بررسی و واکاوی قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان داد بسامد جناس تام، جناس مضارع و لاحق، جناس زائد، در دیوان اشعار شوکت بخاری بسیار زیاد و جناس لفظ، جناس خط، جناس ناقص، جناس قلب کم‌ترین بسامد را دارند. در بخش تسجیع، موازنه یکی از اصلی‌ترین و پربسامدترین آرایه‌های لفظی به کار رفته در این اثر می‌­باشد و در بخش تکرار؛ هم حرفی یا هم حروفی، هم صدایی از بسامد بالایی برخوردار هستند.</p> https://jtpll.com/index.php/jtpll/article/download/143/93